Categorieën
Actualiteit

Zending pediatrie naar het Saint Joseph ziekenhuis in Kinshasha

Catherine Struyf (pediatrisch verpleegkundige), Sabine Bleyaert (pediater) en de ploeg van Saint Joseph

 

Activiteiten op het terrein

Pre-corona gingen Catherine en Sabine meermaals samen op zending naar Zuid-Kivu, DR Congo. Nu hun werk in het referentieziekenhuis van Nyangezi is afgerond, werden ze opgeroepen om een capaciteitsversterkend traject rond pediatrische urgenties verder uit te rollen in Saint Joseph – eveneens gelegen in DR Congo. Een uitdaging die ze met veel enthousiasme aangingen.

Voorbereiding

Sabine : “Met de werkgroep pediatrie komen wij gemiddeld 4 keer per jaar samen. Daar bespreken we zendingen en wisselen we ervaringen uit. Verder werken we samen aan de opmaak van protocollen, waar we op het terrein mee aan de slag gaan. Elke pediater die op zending vertrekt, werkt volgens hetzelfde protocol, zo creëren we uniformiteit. Er is bijvoorbeeld een hele procedure uitgeschreven over wat je doet met een kind dat binnenkomt met convulsies veroorzaakt door een malaria-aanval, om er maar één te noemen. De verschillende protocollen worden opgesteld – uiteraard in samenspraak met onze Afrikaanse collega’s – en geïntroduceerd in de ziekenhuizen. In de regio Zuid-Kivu zijn de protocollen die samen met Dr. Zozo – pediater en lid van het provinciaal directoraat van Zuid-Kivu – werden ontwikkeld, al op provinciaal niveau goedgekeurd en ingevoerd. En dat is nog niet alles. Dr. Zozo is momenteel aan het lobbyen om ze op nationaal niveau goedgekeurd te krijgen. Op die goedkeuring hopen we van harte. Het zou een gigantisch verschil maken voor alle pediatrische afdelingen in DRC; zo kunnen we onze protocollen op een meer gedragen manier implementeren.”

Terug naar de basis

In 2018 en 2019 hebben twee zendingen met Belgische expert-vrijwilligers naar het Saint Joseph-ziekenhuis plaatsgevonden. In 2021 – midden in de coronacrisis – heeft Artsen Zonder Vakantie in Saint Joseph samengewerkt met een team van lokale expert-vrijwilligers voor een zending in het kader van het capaciteitsversterkende traject ‘pediatrische en neonatale urgenties’. Sabine en Catherine werden gevraagd om dit traject verder te zetten. Ter plaatse werden ze geconfronteerd met enkele grote uitdagingen:

“Door voorbije hevige regenval is het gebouw met de afdeling pediatrie onbruikbaar geworden. Pediatrische patiënten komen nu terecht in een te kleine zaal in een uithoek van het ziekenhuis. Dat maakt de werkomstandigheden voor het personeel van de afdeling erg uitdagend. Het gebrek aan basisinfrastructuur, hygiëne, organisatie & financiële middelen maakt dat de afdeling pediatrie momenteel niet naar behoren functioneert. De oorspronkelijke doelstelling van de zending ‘pediatrische en neonatale urgenties’ werd geheroriënteerd naar basispediatrie. Bovendien is er een groot verloop bij de artsen waardoor de continuïteit ontbreekt. Teruggaan naar de basis leek de enige valabele optie.”

Catherine: Ons verblijf in Saint-Joseph toont aan dat alles mogelijk is. Het ziekenhuis is ruim, er zijn mooie, goed onderhouden tuinen, en een aantal goed georganiseerde en uitgeruste afdelingen, zoals de fistelkliniek, diabetologie en oogheelkunde. De afdeling pediatrie zat echter in een klein hoekje verscholen en zag er armzalig uit. Ondanks het feit dat pediatrie de vergeten afdeling is, konden we niet anders dan het potentieel ervan opmerken: meer dan voldoende personeel, redelijk wat apparatuur,… Deze elementen maken dat we een degelijk capaciteitsversterkend traject kunnen uitbouwen waarop we veel hoop kunnen vestigen.

Sabine en Catherine pakten – samen met hun collega’s – verschillende zaken aan:

* De glucosemeter lag kapot in de medische kast, teststrips werden onbruikbaar omdat ze op een te vochtige plaats bewaard werden,… Bijgevolg werd begonnen met het opruimen en herorganiseren van de kast.

* Vanwege COVID-19 is elke patiënt door het ziekenhuis verplicht zijn/haar eigen thermometer aan te kopen, maar de zuurstofmeter werd wel rondgegeven. Tips over basishygiëne werden meegegeven.

* Er vond geen zaaltoer plaats. Dagelijkse briefings van verpleegkundigen naar artsen toe en vice versa, werden ingesteld.

* Iedereen hanteerde een eigen manier van werken. Sabine en Catherine gaven uitleg over werken binnen een capaciteitsversterkend traject en met protocollen (bv: Wat doe je als een kind koorts heeft ,…?)

* Tot slot deelden Catherine en Sabine hun expertise aangaande transfusies en convulsies.

Sabine: Ik ben verrast over het enorme potentieel waarover de artsen in Saint Joseph beschikken. Ze moeten werken in zulke moeilijke omstandigheden; zowel structureel als financieel krijgen ze te weinig ondersteuning, waardoor ze niet kunnen laten zien wat ze kunnen. Dit heeft een groot personeelsverloop tot gevolg. Voor diegenen die blijven, zoals dokter Bola, heb ik enorm veel respect. De dokters daar verdienen zoveel beter.

Docteur Bola, diensthoofd pediatrie

 

Geleerde lessen

Sabine en Catherine: Om meer impact te hebben, is regelmatig overleg met de ziekenhuisdirectie tussen de verschillende zendingen door van groot belang. Zo kan er teruggegrepen worden naar gemaakte afspraken over o.a. de organisatie van de dienst en geïmplementeerde protocollen waardoor er ook bij personeelsverloop een minimale continuïteit is. Wij zijn dan ook blij te vernemen dat dr. Pierrot Kihala op 4 juli aangesteld is als medisch coördinator voor West- en Centraal Congo en hij de zendingen zal opvolgen.

Tijdens onze zending merkten we dat de artsen voornamelijk wetenschappelijke verwachtingen koesterden, wilden bijleren over bepaalde ziektes en meer specialistisch te werk wilden gaan. Deze verwachtingen konden wij echter niet inlossen omdat de basis (hygiëne, sterilisatie van materiaal, medische basishandelingen, dossierbeheer…) niet op punt staat. Je kan niet lopen, vooraleer je kunt gaan.

We zijn grote voorstander van gemengde teams waarbij Afrikaanse en Belgische expert-vrijwilligers elkaar aanvullen. Afrikaanse expert-vrijwilligers hebben het grote voordeel dat zij de context door en door kennen. Daardoor is het makkelijker om een duidelijk zicht te krijgen op wat juist leeft en hoe daarop ingespeeld kan worden om de kwaliteit van zorg te verbeteren. Als Belgische expert-vrijwilligers hebben we het voordeel om vanuit een ander referentiekader te bekijken hoe een afdeling beter kan functioneren. Beide gezichtspunten kunnen elkaar enkel versterken.”

Sabine: Juist omdat er nog veel werk aan de winkel is, kunnen we het ziekenhuis Saint Joseph niet aan haar lot overlaten. Wij – expert-vrijwilligers – zijn hier echt nodig, en kunnen een grote meerwaarde betekenen.

#TogetherWeCare4HealthCare

 

Categorieën
Actualiteit

Zending spoedgevallen in het referentieziekenhuis van Monvu, DR Congo

Referentieziekenhuis voor het hele eiland Idjwi

Nele: “Het ziekenhuis van Monvu ligt op het eiland Idjwi in het Kivu-meer. Aangezien dit het enige eerstelijnsreferentieziekenhuis is op het eiland, staat het in voor patiënten die vanuit de hele gezondheidszone worden doorverwezen. Het Kivu-meer oversteken om naar een ziekenhuis op het vaste land te gaan is tijdrovend en financieel onhaalbaar voor de meeste patiënten. En in een spoedsituatie is een overtocht sowieso onmogelijk. Het is dus van levensbelang dat het ziekenhuis van Monvu een goed functionerende spoeddienst heeft om patiënten de zorg te kunnen bieden die ze nodig hebben.”

Spoeddienst in aanbouw

Marcel: “Momenteel is er geen aparte spoeddienst in het ziekenhuis. De patiënten komen aan bij de onthaaldienst. Van daaruit wordt beslist of de patiënt al dan niet direct wordt doorverwezen naar de dienst intensieve zorg. Dat is verre van een ideale situatie. Het ziekenhuis is gelukkig bezig met het bouwen van een nieuw pand waar de spoeddienst in ondergebracht zal worden. In afwachting daarvan creëerden we samen met het personeel een provisoire spoeddienst op de afdeling intensieve zorg door vier bedden voor te behouden voor spoedgevallen.”

Introductie van opvolgfiches

Nele: “Tijdens onze zending werkten Marcel en ik nauw samen met 2 artsen, 1 arts in opleiding en 3 verpleegkundigen. We merkten meteen dat de dienst intensieve zorg goed uitgerust is. Het personeel is gemotiveerd en er was een open en constructieve communicatie. Onze samenwerking verliep dan ook vlot en vriendschappelijk. We introduceerden 2 fiches op de dienst intensieve zorg: een medicatie-fiche en een fiche voor het opvolgen van de parameters van de patiënt. Het is belangrijk dat artsen en verpleegkundigen deze parameters op regelmatige tijdstippen noteren zodat de patiënt van nabij gemonitord wordt. De fiches werden positief onthaald door het team, en men is van plan om de fiches vanuit de dienst intensieve zorg in het hele ziekenhuis te introduceren. Het was ook een aangename verrassing om vast te stellen dat er op de dienst intensieve zorg gebruik wordt gemaakt van de pediatrische protocollen. Deze protocollen werden daar tijdens voorgaande zendingen geïntroduceerd.”

Urgentiekar  

Marcel: “We stelden eveneens voor om een urgentiekar met patiëntendossiers, voorschriften, opvolgfiches etc. te voorzien. Hierdoor heeft het personeel altijd de nodige documenten bij zich en kan er bij een spoedgeval meteen actie ondernomen worden. Het garandeert ook de privacy van het patiëntendossier. Op de kar is bovendien plaats voorzien voor ontsmettende handgel zodat ook daar niet naar gezocht moet worden. Net zoals in het ziekenhuis van Nyantende waar we in 2018 eenzelfde kar introduceerden, werd deze ook hier goed onthaald en meteen in gebruik genomen.”

Opleiding spoed

Nele: “Tijdens deze eerste spoedzending in het ziekenhuis van Monvu gaf ik verschillende opleidingen:

-De ABCDE-methodiek: een werkwijze waarbij hulp wordt verleend volgens het principe ‘treat first what kills first’

-Ontvangst van zieke patiënten en het opnemen & noteren van hun parameters

-(preventie van) Covid-19

-Triage

-Beademing en toediening van zuurstof via de zuurstofconcentrator

Toediening van de juiste dosis medicatie: berekenen en tellen van druppels uit het infuus

De vooropgestelde objectieven van de zending werden zeker behaald. Het is fijn om te ervaren dat het personeel zo goed aan de slag gaat met het nieuwe materiaal. Aangezien het hier om een eerste zending in het domein van spoedgevallen gaat, is het wel nodig om nog dieper in te gaan op o.a. triage en het opvolgen van de parameters. Naar een volgende zending toe krijgt het personeel ook graag opleiding rond diabetes en cardiovasculaire zorg, voornamelijk wat te doen bij hypertensie. Dat het personeel leergierig is en zich zo goed mogelijk wil bijscholen toont hoe gedreven de zorgverleners zijn.”

Medicijnkast op punt 

Marcel: “Samen met mijn collega van de technische dienst van het Monvu-ziekenhuis herstelde ik de oude medicijnkast. De kast werd ook aangevuld met essentiële spoedmedicatie en urgentiemateriaal. Al het materiaal en alle medicatie werd geëtiketteerd door Nele zodat de medicijnkast nu beantwoordt aan de te verwachten standaard. Ook het medicijnkarretje waarmee medicatie tot bij de patiënten wordt gebracht, werd opgeknapt. Het verdelen van medicatie kan nu op een georganiseerde manier gebeuren.”

Positieve evaluatie

Nele: “Een week na onze zending kregen we bericht van de Medisch directeur van het Monvu-ziekenhuis,  Dr. Chirhalwirwa Pacifique, dat het controlebezoek door de nationale dienst volksgezondheid goed was verlopen. Het ziekenhuis had een positieve evaluatie gekregen. Dat gaf ons veel voldoening. Regelmatig krijgen we ook foto’s van hun ‘vernieuwde’ spoeddienst. We vernamen helaas ook dat de artsen aan wie we opleiding hebben gegeven ondertussen in een ander ziekenhuis werken. We waren in eerste instantie erg teleurgesteld door dit nieuws. Gelukkig kregen we niet veel later te horen dat de artsen de zaken die we hen aanleerden nu ook toepassen in hun nieuwe ziekenhuis. Het bewijs dat ons werk – ook bij personeelsverloop – vruchten afwerpt.”

Onze collega’s werden vrienden

Nele: “We zijn weer thuis en draaien opnieuw mee in onze voor de hand liggende spoedgezondheidszorg. En toch zijn we niet meer dezelfde. We blijven verbonden met onze Afrikaanse collega-zorgverleners die het met veel minder middelen moeten stellen, en toch dag in dag uit de beste zorg aan hun patiënten geven. Onze collega’s werden vrienden. Ons hart gaat uit naar hun vele patiënten die net als wij kwaliteitsvolle gezondheidszorg verdienen. We zijn blij dat we hiertoe mogen bijdragen en wensen hen veel moed.”

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

De impact van de adviesgroep van Artsen Zonder Vakantie

Ik zet mij in voor de adviesgroep omdat de inbreng van mensen buiten de raad van bestuur en het managementteam erg belangrijk kan zijn voor de groei van Artsen Zonder Vakantie. Als voorzitter vind ik het enorm boeiend om de dynamiek van deze internationale adviesgroep te kunnen stimuleren.

 

Etienne Vermeire, een filantroop pur sang

Huisarts, ex-docent en onderzoeker ‘Chronische ziektes’ aan de Universiteit Antwerpen, Etienne Vermeire, is reeds twaalf jaar betrokken bij de werking van Artsen Zonder Vakantie.

Hij heeft vijf zendingen gedaan in Oost-Congo en twee in Benin (Bembéréke), waarvan de laatste doorging in 2019. Ter plaatse hield hij zich vooral bezig met interne geneeskunde.  Daarenboven heeft hij vier jaar in DR Congo gewoond en gewerkt. Als er iemand is die het terrein en de problematiek kent, dan is het Etienne wel. Zijn kennis en knowhow zet hij nu in als voorzitter van de mondiale raad in de gemeente Oostmalle, en als voorzitter van de adviesgroep van Artsen Zonder Vakantie.

 

Doel en opzet van de adviesgroep

“De adviesgroep adviseert de raad van bestuur van Artsen Zonder Vakantie met betrekking tot de beleidslijnen en de strategie. Zo buigen de leden hun hoofd over de vraag: “Hoe kan onze toekomststrategie concreet gemaakt worden? In welke volgorde dienen dingen aangepakt te worden, wat is prioritair,…?”

De leden van de adviesgroep beantwoorden vragen die gesteld worden door de raad van bestuur of het managementteam, én legt ook vragen voor die ze zelf graag beantwoord zien.

Elke vergadering wordt afgesloten met het formuleren van één advies voor de raad van bestuur of het managementteam. Het managementteam werkt deze adviezen verder uit.”

 

Organisatorisch

“De vergaderingen van de adviesgroep duren anderhalf uur en vinden gemiddeld vier keer per jaar plaats (naar gelang de noodzaak). Ze gaan altijd online door want de adviesraad telt ook vier Afrikaanse leden.
Eén keer per jaar word ik – als voorzitter van de adviesgroep – uitgenodigd om de raad van bestuur bij te wonen om verslag uit te brengen en onze onderlinge relatie onder de loep te nemen. Zo werd bijvoorbeeld afgesproken dat de raad van bestuur verplicht is om te antwoorden op de adviezen die de adviesgroep voorlegt. Met andere woorden, ons advies is niet vrijblijvend.”

 

Diverse samenstelling

“Het is bewezen dat groepen die divers zijn samengesteld, vernieuwender en creatiever zijn, én oplossingsgerichter werken omwille van de verschillende gezichtspunten. Vanuit dit perspectief werd de adviesgroep samengesteld. Een evenwichtige mix wat betreft gender, afkomst (Afrikaanse collega’s, Belgische expert-vrijwilligers en externen en leeftijd (minimum 1/3 jonger dan 55 jaar) werd bereikt.”

Concrete adviezen

Capaciteitsversterking van referentieziekenhuizen staat centraal in de werking van Artsen Zonder Vakantie. Door een ziekenhuis te versterken, krijgen de patiënten de gezondheidszorg die ze nodig hebben. In onze toekomststrategie Horizon 2030 gaan we nog een stapje verder en beschouwen we het ziekenhuis als een facilitator voor verandering in de hele gezondheidszone. Door de samenwerking tussen referentieziekenhuizen, gezondheidscentra en andere zorgverleners te stimuleren, garanderen we de kwaliteit en continuïteit van de zorg. We doen dit in partnerschap met andere lokale actoren zoals patiëntenorganisaties, medische beroepsverenigingen, modelziekenhuizen, koepelorganisaties van ziekenhuizen, overheden, andere lokale NGO’s,…

“Als adviesgroep maken we de toekomststrategie mee concreet. Waarom het zo belangrijk is om ons niet enkel te focussen op referentieziekenhuizen, maar op de hele gezondheidszone, illustreer ik graag aan de hand van een aantal concrete, medische voorbeelden:

* Wanneer een arts een patiëntje met een klompvoet opereert, is de nazorg van cruciaal belang. Na de operatie moet het gips immers om de week vervangen worden, anders gaat de winst van de operatie verloren. Omdat de hygiënische omstandigheden in Afrika niet zijn wat ze hier zijn, is het vaak onmogelijk om het gips schoon te houden; patiënten en hun families geven de nazorg dan ook vaak snel op. Hoe beter wij lokale verpleegkundigen zowel in de ziekenhuizen als in gezondheidscentra kunnen opleiden om op een correcte manier te gipsen en om hun patiënten te overtuigen van het belang van hygiëne en regelmatig op consultatie komen, hoe groter het effect van de operatie.

* Patiënten die aan diabetes lijden, geraken soms in coma door hun ontregeld metabolisme. Zij kunnen geholpen worden door het toedienen van insuline én een correcte nazorg. Maar insuline is duur (een gemiddelde maandwedde) en moeilijk verkrijgbaar.  Patiënten die de insuline niet kunnen betalen, verzeilen binnen de kortste keren terug in coma of overlijden in hun dorp. Toegankelijke gezondheidszorg realiseren, betekent dus ook dat we als Artsen Zonder Vakantie moeten werken aan toegang tot betaalbare geneesmiddelen.

* Wanneer een kind met een hersenvliesontsteking vanuit het gezondheidscentrum niet correct wordt doorverwezen naar het ziekenhuis, komt alle hulp vaak te laat. Daarom moet onze focus ook liggen op een goed doorverwijssysteem.

Binnen de adviesgroep wordt niet enkel gekeken naar de zaken die aangepakt zouden moeten/kunnen worden op het terrein, maar ook naar wat we in België kunnen doen.
Het devies luidt: een goede voorbereiding is het halve werk. “In de toekomst willen we komen tot een intensievere voorbereiding voor alle expert-vrijwilligers. Je moet een gedegen kennis hebben over de gezondheidszorg in Afrika, vooraleer je efficiënt werk kan verrichten.”

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Het medisch centrum van de Burkinese ngo Keoogo biedt straatkinderen ‘allround’ zorg

Keoogo en Artsen Zonder Vakantie, een goede match

Keoogo is een Burkinese ngo die zich hoofdzakelijk bekommert om straatkinderen en jonge alleenstaande moeders in de buitenwijken van Ouagadougou. In 2021 konden Artsen Zonder Vakantie en Keoogo een samenwerking opstarten dankzij de steun van Mechelen Mondiaal. Lassina Zampou, operationeel directeur en medeoprichter van de vereniging, legt uit hoe Keoogo is ontstaan:

De vaststelling dat er een totaal gebrek was aan medische en psychosociale zorg voor straatkinderen was de belangrijkste reden voor de oprichting van Keoogo in 2004. Het doel van onze vereniging is de leemte aan omkadering van deze kinderen op te vullen.

Keoogo beschikt over een multidisciplinair team van maatschappelijk werkers, psychologen, pedagogen, en ook gezondheidswerkers die actief zijn in ons medisch centrum. Per jaar behandelen we meer dan 2.600 patiënten. De diversiteit binnen ons team maakt adequate zorg voor onze doelgroep mogelijk. Het medisch centrum speelt daarbij een essentiële rol. We vinden het dan ook fantastisch om samen met Artsen Zonder Vakantie te kunnen werken aan het versterken van de capaciteiten van het centrum.”

Het vertrouwen van straatkinderen winnen

“Als gespecialiseerd opvoeder en dankzij mijn studies in projectmanagement, ben ik voornamelijk betrokken bij projectontwikkeling en -coördinatie, supervisie van de teams en budgetbeheer. In de 16 jaar dat ik al voor Keoogo werk, heb ik veel ervaring kunnen opdoen in het omgaan met en het beschermen van straatkinderen. Dus begeleid en train ik de teams die op straat en in ons centrum werken. Ik zorg ervoor dat de ondersteuning van straatkinderen en de tools die we daarvoor gebruiken aangepast zijn aan de omstandigheden. De aanpak wordt ook individueel afgestemd op elk kind.  We werken vaak rond het zonder oordeel benaderen van deze kinderen, rond hoe we hun vertrouwen kunnen winnen om zo stap voor stap een vertrouwenspersoon te kunnen worden voor hen.”

Zorg in elke betekenis van het woord

“Kinderen die op straat leven hebben meestal gebroken met hun familie. Het zijn kinderen die traumatische ervaringen hebben doorstaan, en die vaak ook blootgesteld zijn aan geweld en vernedering. Hierdoor heeft hun gevoel van eigenwaarde en hun zelfvertrouwen zware klappen gekregen. We bekijken dus case per case de problemen en de psychosociale- en gezondheidsnoden. Ons doel is in kaart te brengen hoe we hen het best kunnen bijstaan op alle niveaus. Wie gezondheidszorg nodig heeft wordt doorverwezen naar ons medisch centrum. Het medisch centrum staat ook mee in voor een diepgaandere begeleiding van het kind. In het centrum is er namelijk niet alleen oog voor medische zorg. De dokters en verpleegkundigen zijn er eveneens om naar de kinderen te luisteren, met hen te praten en hen aandacht te geven. Zo worden ook zij vertrouwenspersonen aan wie de kinderen verhalen kunnen toevertrouwen die ze misschien niet aan de psychologen of opvoeders willen of durven vertellen.

Het medisch centrum is vooral een plek waar een kind met nood aan zorg of een behandeling wordt verzorgd en gerespecteerd zonder waardeoordeel.

Het medisch centrum biedt dus zorg in alle betekenissen van het woord en is een essentieel onderdeel van onze vereniging.”

Capaciteitsversterking op het vlak van verloskundige en neonatale urgenties

“In kader van het capaciteitsversterkend traject dat samen met Artsen Zonder Vakantie werd uitgewerkt, werd de materniteit uitgerust met nieuwe medische apparatuur zoals een monitor en zuurstofconcentratoren. Bovendien vond in mei een 12-daagse opleiding ‘verloskundige en neonatale urgenties’ plaats met een team van 3 lokale experten waarvan 1 gynaecoloog en 2 vroedvrouwen.

Dankzij deze opleiding kon het personeel van de dienst materniteit de nodigde theoretische en praktische kennis opdoen en leerden zij aan de slag te gaan met de nieuwe medische apparatuur.

In functie van deze opleiding hielden we in de dorpen een informatiecampagne over het medisch centrum. Zo waren zorgbehoevende patiënten op de hoogte, en zo konden de nieuw aangeleerde technieken meteen worden toegepast op concrete cases.”

Stockbeheer in de apotheek

“De apotheek was ook betrokken bij de opleiding. De uitgaande en binnenkomende medicijnen worden nu beter beheerd, waardoor de nieuwe voorraad aan medicatie stabieler blijft. De opleiding heeft dus een directe impact. En de twee nieuw aangeworven medewerkers die alleen ervaring hadden in de verkoop, zijn nu ook betrokken bij het goed beheren van de stock.”

Medische zorg voor elk zwanger meisje

“De ondersteuning met medisch materiaal en de capaciteitsversterking van het personeel op de materniteit stelt ons nu in staat alle zwangere meisjes of vrouwen te verzorgen die in ons medisch centrum aankomen. Wij zijn dus niet meer verplicht hen door te verwijzen naar het referentieziekenhuis Paul VI maar kunnen zelf de zorg bieden die zij nodig hebben, tenzij er complicaties zijn.”

Omgaan met de context van vandaag

“Dankzij de nieuwe medische apparatuur en de opleidingen kunnen we niet alleen de kwaliteit van zorg voor onze patiënten verbeteren en de arbeidsomstandigheden voor ons personeel optimaliseren. Het staat ons ook toe om in te spelen op de context van vandaag: in Burkina Faso zijn er momenteel veel mensen die hun dorpen ontvluchten vanwege onveiligheid en geweld. Ouagadougou is een regio waar en groot deel van deze mensen aankomt. Ze zijn vaak verzwakt of ziek. Dankzij de capaciteitsversterking van ons medisch centrum zijn wij nu ook in staat om deze mensen te verzorgen.”

#TogetherWeCare4HealthCare

Noot van de redactie: Dokters van de Wereld, partnerorganisatie van Artsen Zonder Vakantie op het vlak van sensibilisering in België, is al sinds 2010 een trouwe partner van Keoogo. Zij hebben een video gemaakt waarin de werking van ngo Keoogo mooi in beeld wordt gebracht. Klik hier om de video te bekijken

Foto’s uit Ougadougou: © Olivier Papegnies

Categorieën
Actualiteit

Focus +: Jaarverslag 2021

Het toont de informatie van een jaarverslag, zoals bijvoorbeeld de uitgevoerde acties in cijfers en de financiële resultaten, maar geeft ook een inkijk in de hoogtepunten van het afgelopen jaar en de capaciteitsversterkende trajecten die in de verschillende regio’s van Afrika werden uitgevoerd.

Dit geeft ons de kans om aan allen, die onze acties ondersteunen, concreet te laten zien hoe wij donaties, subsidies en fondsen in onze partnerziekenhuizen én daarbuiten inzetten.

Lees deze Focus+ voor meer informatie:

Categorieën
Actualiteit

Dolores Nembuzu over de relatie tussen arts en patiënt: “Mijn patiënten noemen mij mama”

Het indrukwekkende CV van Dolores

Dolores heeft reeds verschillende verantwoordelijke functies bekleed in de Democratische Republiek Congo. Zo was ze directrice van het ziekenhuis ‘Saint Joseph’ in Kinshasa, hoofd van de voortgezette opleiding van de Pastorale Gezondheidscommissie in Kinshasa en verantwoordelijke nationale opleidingen aangaande kraamzorg. Verder heeft ze gewerkt als behandelend arts in het ziekenhuis ‘Saint Joseph’ en als coördinerend arts van de fistelkliniek in Kinshasa.

 

Een groot hart voor de minderbedeelden

“Ik ben uit passie begonnen met de studie geneeskunde én omdat ik mij wou inzetten voor de armen. Dat heb ik van mijn moeder, die me altijd vertelde dat we niet allemaal beschikken over dezelfde voorrechten in het leven. Daarom zei ik tegen mezelf: ik ga geneeskunde studeren om de armen te helpen. Na mijn studies kon ik makkelijk ergens anders (lees: beter betaald) werken, maar ik greep mijn kans en ging werken in het ziekenhuis ‘Saint Joseph’, waar vooral kansarme patiënten komen. De missie van dat ziekenhuis is immers om kwaliteitszorg te bieden aan mensen met een laag inkomen.

Door fistels te behandelen, zorg ik voor de armsten onder de armen: deze vrouwen hadden niet eens toegang tot de gezondheidszorg toen ze moesten bevallen.

De ideale voedingsbodem voor fistels zijn: bevallen in slechte omstandigheden en dit doorstaan gedurende dagen. Een fistel oplopen heeft niet alleen fysiek een grote impact – het gaat gepaard met veel pijn, verlies van urine en ontlasting – maar ook mentaal. Dit vanwege de schaamte en het stigma. Soms worden vrouwen zelfs door hun familie verstoten vanwege hun toestand. Het zijn echt mensen in de marge van de samenleving.  Dat is wat me motiveerde, ik wilde hen hun menselijkheid teruggeven.”

 

De dialoog met de patiënt aangaan

“Na de chirurgische ingrepen, volgt er een lang en zwaar mentaal verwerkingsproces. Lichamelijk lappen wij de vrouwen zo goed mogelijk op, maar daarmee is het enorme schaamtegevoel en de angst gestimatiseerd te worden nog niet weg. De urine ‘stroomt’ nog steeds in het hoofd van deze vrouwen. Daarom is het heel belangrijk om met hen te praten; als zij mentaal gesteund worden op de juiste manier, kunnen ze gedetraumatiseerd worden. Met andere woorden: geestelijke gezondheidszorg is even essentieel als chirurgische behandelingen. Momenteel is het helaas zo dat wij deze noodzakelijke psychische begeleiding niet kunnen bieden.”

 

Vrouwen hun leven teruggeven

“Onze mentale steun bestaat erin de vrouwen uit te leggen hoe fistels ontstaan en dat ze er niet aan kunnen doen dat deze ontstaan zijn; het is ‘gewoon’ een ongeluk dat te wijten is aan slechte bevallingsomstandigheden. Weten dat zij er geen schuld aan hebben, is een belangrijke eerste stap. Tijdens een bezoek aan ons ziekenhuis zei de Belgische minister van Ontwikkelingssamenwerking iets dat me is bijgebleven:

Zeg tegen de vrouwen dat ze geen slachtoffers zijn, maar overlevenden. Zij hebben het recht op leven. En dat is exact wat wij dagdagelijks verkondigen, mijn team en ik.

Mama voor mijn patiënten

“Als ik met vrouwen praat leg ik mijn hand op hun arm; een spontaan gebaar met grote impact. Door een vrouw aan te raken die zichzelf als minder dan niets beschouwt na wat ze heeft meegemaakt, krijgt ze weer zelfvertrouwen, waardeert ze zichzelf meer. Door haar aan te raken, geef ik haar in zekere zin leven. Mijn patiënten verwijzen zelden naar mij als dokter. Dankzij de band van vertrouwen, noemen ze me mama.”

Een delicate dialoog

“Tijdens gesprekken met (de familie van) patiënten worden vaak gevoelige vragen gesteld. Sommige vrouwen vragen bijvoorbeeld of ze nog kinderen kunnen krijgen, of een echtgenoot belt me op om diezelfde vraag te stellen. Aangezien dit gevoelige materie is en ik ethische vragen liever niet beantwoord via telefoon, vraag ik de betrokkenen altijd om naar het ziekenhuis te komen om erover te praten. Je weet immers niet wie zich aan de andere kant van de lijn bevindt en of hij/zij pure intenties heeft. Het is niet altijd eenvoudig. Ook om hoofd te kunnen bieden aan dit soort situaties, zou het fijn zijn te kunnen terugvallen op psychologen. Zoals reeds gezegd, is dat momenteel helaas niet het geval.”

 

Bewustmaking en uitwisseling van ervaringen

“Na hun herstel, nemen vrouwen vaak wraak op de maatschappij. Ze keren terug naar hun gemeenschap. Ze gaan zich wassen in de rivier met de andere vrouwen, zonder zich te verbergen. Ik had een patiënte die me vertelde dat ze – meteen na terugkomst uit het ziekenhuis – haar lendendoek uittrok om de anderen te laten zien dat ze een schoon slipje had en dat ze genezen was. Zo informeren en sensibiliseren deze vrouwen andere vrouwen over het feit dat genezing mogelijk is. Deze mond-aan-mond-reclame maakt ook dat meerdere vrouwen hun weg naar het ziekenhuis vinden. Indirecte bewustmaking is zeer belangrijk.

Om meer mensen te bereiken, hebben we ook gewerkt met ‘ambassadeurs’: genezen vrouwen die hun verhaal als getuigenis op de lokale radio vertellen. In de meest dynamische gemeenschappen hebben wij getracht om praatgroepen op te richten rond dit thema. Ervaringen kunnen delen maakt immers deel uit van reïntegratie.

Het intakeformulier dat we in ons ziekenhuis gebruiken wanneer we patiënten met fistels opnemen, bevat nu ook de vraag hoe vrouwen gehoord hebben over de (gratis) behandeling. Op deze manier leren we welke kanalen werken om de boodschap over te brengen dat fistels een ziekte zijn die te behandelen is.”

 

De rol van het gezin

“Jonge vrouwen worden vaak naar het ziekenhuis gebracht door hun moeder, vader of echtgenoot. Ook zij spelen een belangrijke rol, niet alleen bij de reïntegratie van hun dochter of echtgenote in de gemeenschap, maar ook bij de bewustmaking. Vaak zijn mensen in het dorp immers op de hoogte dat een familie ver gereisd heeft om hun dochter of vrouw te vergezellen. Zodra zij terugkomen, stelt de gemeenschap vragen aan hen. Dat is het moment waarop de familie het stigma van schuld kan doorbreken en deze ervaringen kan delen om andere vrouwen te helpen.

 

Levenswerk

“Ik wil de plaats blijven innemen van de maatschappij die vrouwen met fistels heeft gemarginaliseerd en mishandeld.”

Ik wil vrouwen met fistels hun leven teruggeven. Dit zal ik blijven doen, ook wanneer mijn werkuren erop zitten. Het is een passie die ik nooit zal loslaten.

Noot van de redactie:
Dr. Dolorès Nembuzu is lid van de adviesgroep van Artsen Zonder Vakantie. Deze groep bestaat uit 10 personen met expertise in hun eigen vakgebied en/of expertise uit de medische wereld. Zij geven hun advies over de verschillende activiteiten die de organisatie realiseert, en doen dit op vrijwillige basis.

Categorieën
Actualiteit

Patiëntgerichte zorg en diensten in de diabetesafdeling van het Evangelisch Ziekenhuis van Bembéréké

Patiënten die niet in deze regio wonen –  in de departementen Borgou en Alibori, en in buurlanden zoals Niger en Nigeria – bezoeken dit ziekenhuis echter ook regelmatig.  . De kwaliteitszorg die verleend wordt in dit ziekenhuis zorgt voor een uitstekende reputatie en maakt dat patiënten van heinde en verre komen. Met een capaciteit van 240 bedden en 256 personeelsleden vinden er ongeveer 33.000 raadplegingen per jaar plaats

Een diabetesafdeling om aan de behoeften van patiënten te voldoen

Aoudi Ibouraïma is reeds 7 jaar directeur van het Evangelisch Ziekenhuis van Bembéréké in het noorden van Benin. In 2017 ging Artsen Zonder Vakantie met hen een partnerschap aan. Onze samenwerking is gericht op capaciteitsopbouw en de ontwikkeling van vaardigheden op het gebied van de interne geneeskunde. Met de steun van Artsen Zonder Vakantie is binnen de dienst interne geneeskunde een diabetologie-eenheid opgericht. Ditom tegemoet te komen aan de behoeften van een bevolking waarin de prevalentie van diabetes in een alarmerend tempo toeneemt.

Alomvattende zorg voor de diabetespatiënt

Voorheen konden diabetespatiënten  alleen op donderdag terecht in de kliniek voor interne geneeskunde. Zodoende werd er niet genoeg rekening gehouden met al hun behoeften, wat de kwaliteit van hun zorg in de weg stond.   De zorg was ad hoc, beperkt en alleen gekoppeld aan consultatiesessies. De nadruk lag op de “ziekte” – in de meeste gevallen gedecompenseerde diabetes – en niet op de patiënt in zijn geheel. Dankzij een programma voor capaciteitsopbouw dat door het ziekenhuis – met steun van Artsen Zonder Vakantie is ontwikkeld, is de diabetesafdeling opgezet op basis van de beginselen van de volksgezondheid voor een “alomvattende, continue, geïntegreerde en kwaliteitsvolle zorg”. Hierbij wordt gezondheid beschouwd als een “toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn”.

De diabetesafdeling is nu elke werkdag open van 8 tot 17 uur. Dit maakt het voor patiënten gemakkelijker om met of zonder afspraak op consultatie te komen. Zij komen ook als zij vragen of zorgen hebben of om hun toestand beter te begrijpen. Soms komen ze om te praten en hun ervaring te delen met andere patiënten. De eenheid speelt dagelijks in op het hele leven van een diabetespatiënt. Daarnaast is ze ook betrokken bij de follow-up en het beheer op het niveau van de gemeenschap en de gezondheidscentra.

Het team van verplegend personeel van de Diabetes Unit bestaat uit 2 artsen en 11 peer educators in diabetes (verpleegkundigen) die  opgeleid zijn om, naast hun vakgebied, ook diabetespatiënten te volgen. Deze organisatie maakt het mogelijk om diabetespatiënten van a tot z op te volgen. . Het team is dus een doorverwijzingsteam en werkt transversaal. Dit is van essentieel belang voor een patiëntgerichte aanpak, aangezien in de gezondheidszone van Bémbéréké Sinende preventie- en gezondheidsbevorderingsstrategieën met betrekking tot diabetes zijn ontwikkeld. Momenteel wordt ook adequate zorg verleend voor de behandeling van diabetici en de preventie en behandeling van complicaties. Diabetes kan leiden tot ernstige complicaties die schadelijke gevolgen kunnen hebben voor verschillende organen. Een kleine voetblessure die niet goed wordt behandeld, raakt bijvoorbeeld geïnfecteerd en kan leiden tot amputatie. Het ziekenhuis van Bembéréké beschikt over een multidisciplinair team en werkt samen met specialisten (bijv. oogheelkunde, enz.).  Op die manier wordt rekening gehouden met alle complicaties die met diabetes in verband kunnen worden gebracht.

Het vertrouwen van de patiënt is gewonnen

Ook het externe imago van het ziekenhuis is veranderd. Voorheen bevond het zich in een gesloten, enigszins verborgen behuizing. De structuur is gewijzigd door de ingang vrij te maken voor de patiënt. Niet alleen kunnen spoedgevallen -waarvan de afdeling tegelijkertijd is gerehabiliteerd en gereorganiseerd -gemakkelijker worden afgehandeld, de patiënt heeft deze drempel niet meer en durft de stap te zetten. Dankzij deze openheid en naarmate de tijd verstrijkt, is er vertrouwen ontstaan. Anderzijds is de tevredenheid van de patiënten toegenomen doordat de zorg is vergemakkelijkt en de organisatie toegankelijke en hoogwaardige zorg mogelijk maakt. Als gevolg daarvan voelt de patiënt zich in aanmerking genomen en is het vertrouwen sterker.

 Succesvolle samenwerkingen

“Het is niet de bedoeling  op ons eigen eilandje te werken, maar wel in samenwerking met de omliggende gezondheidsvoorzieningen. We willen zelf de regie in handen nemen om een betere kwaliteit van zorg te bieden en verkeerde behandelingen voorkomen. Deze efficiëntere zorg en screening aan de bron zijn dus preventief. Met het oog hierop heeft ons ziekenhuis een screeningcampagne in de gezondheidszone gelanceerd, waarbij gezondheidswerkers in de periferie worden betrokken. Dit door de vaardigheden die zij hebben verworven, te delen.

Bovendien werkt het ziekenhuis samen met het plaatselijke radiostation en het team van peri-educatoren geeft op de radio bewustmakingssessies in de plaatselijke taal, waarin wordt uitgelegd hoe de Diabetes Unit werkt, waarom het nodig is om gescreend te worden, hoe men voor zichzelf moet zorgen… Deze bewustmaking is gericht op de patiënt.

We zijn op de goede weg, dit is nog maar het begin van de overdracht en de uitwisseling. Ik ben zeer tevreden over het partnerschap met Artsen Zonder Vakantie. Dankzij hen hebben wij ons kunnen toeleggen op een diabetes unit, wat ten goede komt aan vele patiënten. En dat is waarvoor we het uiteindelijk doen.

 

Redactionele noot

Aoudi Ibouraïma is lid van de adviesgroep van Artsen Zonder Vakantie. Deze groep bestaat uit 10 personen met expertise in hun eigen vakgebied en/of expertise uit de medische wereld. Zij geven hun advies over de verschillende activiteiten die de organisatie realiseert, ze doen dit op vrijwillige basis . Op de Algemene Vergadering van Artsen Zonder Vakantie, gaf hij  uitleg over de positionering en het leiderschap van het ziekenhuis om zijn missie te bereiken, zijnde  het versterken van het lokale gezondheidssysteem en  de diensten en  hoofdrolspelers in  de  ziekenhuizen waar Artsen Zonder Vakantie mee samenwerkt.

Bekijk deze video als u meer te weten wilt komen over het Evangelisch Ziekenhuis van Bembéréké. Klik hier.

#TogetherWeCare4HealthCare

 

Categorieën
Actualiteit

De impact van biomedisch onderhoud op patiëntenzorg

Essentiële schakel in de gezondheidsketen

Sinds 2016 is ingenieur Arnaud Mwamba nauw betrokken bij de activiteiten van Artsen Zonder Vakantie. Enerzijds als trainer van ziekenhuistechnici (JENGA MAARIFA-project in Bukavu en Kinshasa), anderzijds als expert-vrijwilliger in het onderhoud van biomedische apparatuur en capaciteitsversterking van ziekenhuistechnici in de partnerziekenhuizen van Artsen Zonder Vakantie. Arnaud vertelt hoe hij als biomedisch ingenieur het medisch personeel ondersteunt: “Een arts staat nooit alleen, er zijn verschillende voorwaarden rondom hem die maken dat hij de best mogelijke zorg aan zijn patiënten kan geven. Biomedische apparatuur – zoals zuurstofconcentratoren, röntgenapparaten, spectrofotometers enz. – en het onderhoud van deze apparatuur spelen hierbij een onmisbare rol.”

Juiste diagnose 

“Biomedische apparatuur is noodzakelijk voor een arts om een juiste diagnose te kunnen stellen. In één van de ziekenhuizen waar ik consultant ben, bleek er bijvoorbeeld een defect aan de spectrofotometer, een machine die de concentratie van chemische stoffen in het bloed analyseert. De laborant van het ziekenhuis merkte gelukkig op dat het resultaat van een diabetestest vertekend was en waarschuwde de betrokken arts. Was de laborant niet zo opmerkzaam geweest, dan zou er een foutieve behandeling zijn opgestart die de toestand van de patiënt in gevaar kan brengen. Op dat moment is het mijn taak om het defect aan de spectrofotometer op te sporen en te verhelpen. Na reparatie kon de juiste diagnose gesteld worden en werd de gepaste behandeling opgestart. Hetzelfde geldt voor een röntgenapparaat dat niet 100% goed functioneert: met onscherpe beelden kon de arts de pijn op de borst van een patiënt niet in verband brengen met een afwijking aan de borstkas of de longen. Toch leed de patiënt aan een longinfectie die dringend behandeld moest morden. Optimaal functionerende apparatuur is dus van essentieel belang.”

Zonder zuurstof aan de operatietafel

“Ook in de operatiekamer is goed functionerend materiaal cruciaal. Een operatielamp met meerdere of zelfs slechts één kapot lampje geeft schaduwen en hindert de chirurg om het snijvlak goed te zien. Dankzij ons Whatsapp-netwerk dat ziekenhuistechnici in DR Congo met elkaar verbindt, kunnen we snel reserveonderdelen vinden zodat een operatie met zo weinig mogelijk tijdverlies kan worden verdergezet. Toch is het soms erg spannend: ik herinner mij levendig een situatie in het ziekenhuis van Popokabaka waarbij de zuurstofconcentrator plots stilviel middenin een spoedoperatie. Het zuurstofpijl van de patiënt daalde onmiddellijk en zijn toestand ging snel achteruit. Gelukkig had het ziekenhuis een goed onderhouden noodzuurstofconcentrator. De chirurg kon de operatie verderzetten met deze concentrator terwijl ik de andere herstelde. Op dat moment heb ik aan den lijve ondervonden wat de impact van mijn werk op het welzijn van patiënt betekent.”

Comfort voor prematuurtjes

“Baby’s die te vroeg geboren worden, hebben de warmte van een couveuse nodig om aan te sterken. Als de temperatuur te laag is, heeft de baby niet het comfort dat hij nodig heeft om zich goed te ontwikkelen. Als de temperatuur te hoog is, kan de baby zich zelfs verbranden. De geringste afwijking van de ideale temperatuur – 36,5°C tot 37,5°C – heeft gevolgen voor de gezondheid van de baby.  Het is onze taak ervoor te zorgen dat de couveuse optimaal functioneert.”

Onmisbare bijdrage 

“De samenwerking met Artsen Zonder Vakantie heeft mijn kijk op het werk dat ik doe veranderd. Het besef dat ik als biomedisch ingenieur bijdraag aan de kwaliteit van de zorg voor patiënten geeft mij veel voldoening. Ik zie als het steentje dat ik kan bijdragen aan deze wereld.”

Noot van de redactie
Ir. Arnaud Mwamba is lid van de adviesgroep van Artsen Zonder Vakantie. Deze groep bestaat uit 10 personen met expertise in hun eigen vakgebied en/of expertise uit de medische wereld. Zij geven hun advies over de verschillende activiteiten die de organisatie realiseert, ze doen dit op vrijwillige basis. Arnaud Mwamba gaf tijdens de Algemene Vergadering van Artsen Zonder Vakantie een lezing waar hij het belang van de rol van biotechnici in de ziekenhuisstructuur uiteenzette.

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Samenwerking met het medisch centrum van de Burkinese NGO Keoogo

Begeleiding van straatkinderen

Keoogo is een Burkinese ngo die zich ontfermt over straatkinderen en jonge alleenstaande moeders in de buitenwijken van Ouagadougou. Ze bieden de straatkinderen en jonge moeders medische en psychologische ondersteuning in hun medisch centrum, en werken aan gezinsvereniging, empowerment en competentieversterking. Daarnaast sensibiliseren ze zowel de straatkinderen, hun entourage als politie en justitie om allemaal samen te werken aan re-integratie in de maatschappij.

Capaciteitsversterking van het medisch centrum

Artsen Zonder Vakantie werkte samen met Keoogo een traject uit voor capaciteitsversterking van het medisch centrum. Het medisch centrum vangt voornamelijk straatkinderen en jonge moeders op. Maar ook mensen die binnen de landsgrenzen op de vlucht zijn voor het aanhoudende conflict in Burkina Faso, en buurtbewoners die nood hebben aan verzorging kunnen hier terecht. Als startpunt werd er in samenwerking met onze regiomanager West-Afrika, Dr. Dossou een atelier georganiseerd waarbij het personeel in kaart bracht wat goed loopt en waar nog versterking nodig is. De komende 3 jaar werken we samen rond capaciteitsversterking voor moeder- en kindzorg enerzijds en voor het administratief beheer van het centrum anderzijds. Dit zijn de twee prioritaire domeinen waarvoor Artsen Zonder Vakantie een belangrijke ondersteuning zal bieden op het vlak van medisch materiaal, kennisuitwisseling en vorming. Daarnaast voorzien we ook begeleiding in onderhoud en herstelling van medisch materiaal.

Staatsgreep

Burkina Faso kreeg in januari van dit jaar te maken met een staatsgreep. Momenteel is een transitieperiode voor drie jaar ingesteld met de bedoeling terug te kunnen keren naar de grondwettelijke orde. Hoewel het veiligheidsrisico door terroristische aanslagen in de rest van het land sinds een aantal jaar erg hoog ligt, is de situatie in de hoofdstad Ouagadougou – waar het medisch centrum van Keoogo gevestigd is –  tamelijk veilig. We houden de impact van de situatie op onze activiteiten nauw in de gaten.

Categorieën
Actualiteit

Fiche basischirurgie : de kwaliteit van de chirurgische ingrepen verbeteren

De toegang tot betaalbare en veilige chirurgische zorg en anesthesie is bijzonder beperkt in lage- en middeninkomenslanden. Basischirurgie draagt bij tot de beschikbaarheid van toegankelijke, veilige, tijdige en betaalbare chirurgische zorg en anesthesie. Dit kan niet alleen levens redden, maar ook invaliditeit en rampzalige gezondheidskosten voorkomen.

Lees deze fiche over basischirurgie voor meer informatie: