Categorieën
Actualiteit

Geestelijke gezondheidszorg in Afrika

450 miljoen mensen in de wereld worden door geestesziekten getroffen, zowel in de Westerse wereld, als in Afrika. Daarom investeert Artsen Zonder Vakantie al jaren in geestelijke gezondheidszorg. In de loop der jaren werden al tientallen zendingen naar DR Congo en Burundi georganiseerd met als doel psychisch lijden te verminderen. Een spilfiguur hierin is Veronique Coppin, psychiatrisch verpleegster die onlangs haar 22e zending in het kader van psychiatrische gezondheidszorg voltooide.


Van links naar rechts: dokter Jeanne, Véronique, directrice nursing Médiatrice (CNPK te Burundi)
Zij zijn de verantwoordelijken voor de dienst spoedopname.

Veronique’s parcours binnen de Afrikaanse geestelijke gezondheidszorg

Zo’n 15 jaar geleden was Veronique werkzaam als hoofdverpleegkundige op de PAAZ-dienst van Sint-Elisabeth te Zottegem, toen haar collega, psychiater Herwig Colaert, haar begeesterde met zijn verhalen over Afrika. Herwig was reeds expert-vrijwilliger bij Artsen Zonder Vakantie, en had niet veel nodig om Veronique te overtuigen om mee op zending te gaan. Alzo ging er voor de eerste keer in de geschiedenis van Artsen Zonder Vakantie een Belgisch psychiatrisch verpleegkundige mee naar Afrika. Voordien werden enkel psychiaters gestuurd om theoretische zaken te duiden. Hoe in de praktijk om te gaan met deze patiënten, wordt echter beter onderricht door een verpleegkundige; verpleegkundigen staan immers 7 dagen op 7 bij de patiënten.

Als verpleegster ben je de stem van de patiënt – de psychiatrische patiënt kan immers niet altijd verwoorden wat hij voelt en wat er gebeurt – en de ogen van de dokter.

Veronique’s hart voor de psychiatrische gezondheidszorg is groot, zeer groot. Ondertussen heeft ze al 22 zendingen op haar palmares staan, waarvan 10 voor Artsen Zonder Vakantie, en 12 voor Fracarita. De laatste zending dateert van oktober 2022, en vond plaats in 4 verschillende neuro-psychiatrische centra in Burundi en Congo.

Geestelijke gezondheidszorg: de Westerse wereld versus Afrika

Veronique: “Psychiatrische patiënten zijn psychisch zeer kwetsbare mensen, die in een acute of chronische situatie verkeren waarbij ze hulp nodig hebben, maar waarbij je niet kan meten of onderzoeken wat er precies aan de hand is. Wij kunnen geen beroep doen op concrete instrumenten om de ziekte te staven, beschikken niet over cijfers en statistieken waardoor vele patiënten uit de boot vallen, zowel in België als in Afrika. Alleen is het in Afrika nog moeilijker omdat daar weinig specialisten zijn. Wist je dat de meeste Afrikaanse landen slechts beschikken over één psychiater per 500.000 inwoners, terwijl de WHO één psychiater per 5.000 mensen aanbeveelt? De artsen die er zijn, zijn voornamelijk algemeen geneesheren. En omdat er zo weinig artsen zijn, moeten verpleegkundigen vaak de taak van dokters overnemen. Reken daar nog eens bij dat er in Afrika weinig tot geen opleidingen gegeven worden rond deze thematiek, en je begrijpt meteen waarom de noden ginder nog hoger liggen.”

Wij kunnen geen stethoscoop, bloeddrukmeter of scanner gebruiken om de juiste diagnose te stellen. Wij moeten het hebben van communicatie, skills, observatie, interdisciplinair overleg om zo tot een therapeutisch plan te komen.

Interdisciplinair overleg in Ngozi (één van de neuro-psychiatrisch centra in Burundi)

Veronique: “In België en in Afrika zien we dezelfde ziektebeelden (psychose, manie, depressie, alcoholverslaving,…), alleen wordt het in Afrika vaak minder snel een halt toegeroepen – onder andere omdat mensen eerst hun heil zoeken bij traditionele genezers. Hierdoor wordt een manie bijvoorbeeld veel uitgesprokener en moeilijker beheersbaar.
Maar volgens mij worden mensen, eender waar ter wereld, niet graag geconfronteerd met dingen die we niet kunnen oplossen. En daar ligt net het probleem van de psychiatrie; wij kunnen geen mooie resultaten voorleggen, wij kunnen enkel de pijn verzachten. Net daarom is het mijn missie om mij voor deze patiënten te blijven inzetten, zowel in België als in Afrika. We moeten hen aandacht geven, oprecht durven vragen: “Hoe is het met jou?”, en proberen om niet bang te zijn van het antwoord dat we krijgen.”

Nieuwe diensten in neuro-psychiatrische centra in Burundi en DR Congo

Veronique: “Tijdens onze laatste zending hebben we ons gefocust op het oprichten van spoedopnames. Dit is een grote stap vooruit. Patiënten komen nu toe op een dienst waar de eerste zorgen toegediend worden en waar ze 48 uur kunnen verblijven tot ze gekalmeerd zijn. Ze krijgen de juiste medicatie toegediend, die maakt dat de acute fase over is, vooraleer ze naar de juiste behandeldienst worden doorverwezen. 20% van de patiënten die in Bujumbura op de spoeddienst terecht komen, kan zelfs meteen naar huis omdat hun crisis door toediening van de juiste medicatie over is.”

Het spoedteam staat voor de ingang van de spoeddienst van Ngozi (één van de neuro-psychiatrisch centra in Burundi)

Ze zeggen soms dat ontwikkelingshulp een druppel is op een hete plaat. Dat is echt niet waar! Het is afstemmen met elkaar en telkens opnieuw herevalueren: Hoe ver staan we? Wat werkt er? Wat werkt er niet? Waar en hoe kunnen we bijsturen? Maar telkens zetten we stappen vooruit; ik heb met eigen ogen de grote ommekeer in de psychiatrie gezien.

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Congolese patiënten ontvangen kwaliteitsvollere zorg

Van 8 tot 23 oktober organiseerde Artsen Zonder Vakantie een zending naar het ziekenhuis van Popokabaka in DR Congo. Daar zetten Afrikaanse als Belgische expert-vrijwilligers in op basischirurgie, ziekenhuishygiëne en onderhoud van biomedisch materiaal. Eén van hen is Kristel Vermoesen, verpleegkundige in het Algemeen ziekenhuis Jan Portaels te Vilvoorde. Zij vertelt ons hoe de kwaliteit van de zorgverlening verbeterde dankzij deze zending.

Van links naar rechts: Dr Paulin Kapaya (chirurg expert-vrijwilliger), dokter Rachel, David (instrumentist), Kristel (expert-vrijwilliger verpleegkunde)

Diverse specialiteiten in een divers team

Het team dat in oktober naar Popokabaka trok, bestond uit 3 Congolese expert-vrijwilligers (een chirurg, een verpleegkundige anesthesist en een biomedisch ingenieur) en 3 Belgische verpleegkundigen.

Kristel Vermoesen ging al voor de derde keer naar dit ziekenhuis, dat zich op zo’n 300 kilometer van Kinshasa bevindt. De gezondheidszone Popokabaka staat in voor zo’n 100.000 à 150.000 inwoners, 28 gezondheidscentra en telt slechts 1 ziekenhuis. Het feit dat er aan zulke brede waaier van specialiteiten werd gewerkt tijdens deze zending – basischirurgie, ziekenhuishygiëne en onderhoud van biomedisch materiaal – vormt een enorme meerwaarde voor omwonende patiënten.

Bouwen in vertrouwen

Kristel: “Ik vind het belangrijk om mee te geven dat er al verschillende zendingen naar dit ziekenhuis plaatsvonden, wat maakt dat heel wat zaken, zoals de organisatie van het operatiekwartier, al vrij goed op punt stonden.

David, een plaatselijke instrumentist, staat voor steriele trommels. Hierin zit het steriel materiaal (o.a. steriele pakken, steriele velden om de patiënt en de tafel af te dekken in het OK)

Artsen Zonder Vakantie volgt de evolutie van zendingen zorgvuldig op, door het systeem van briefings en debriefings. Zo kan je steeds verder bouwen, weet je waar de uitdagingen liggen en welke concrete doelen vooropgesteld worden.”

Leermomenten inbouwen op een luchtige manier

Kristel: “In de operatiezaal vroeg chirurg Paulin regelmatig: “En Kristel, gaat het naar wens? Of wat kan er beter?” Mijn antwoord hierop vormde een informeel leermoment voor heel de groep. Dit toneelspel hebben we meer dan eens opgevoerd. Daarenboven merkten we dat deze toneeltjes maakten dat hierrond achteraf heel wat dynamiek op gang kwam, en dat medewerkers hier onderling ook over discussieerden en nadachten.”

Kristel die de operatieshort van chirurg Paulin aandoet

Patiënten lijden nu minder (pijn)

Kristel: “Ik heb patiënten gezien die lagen te knarsetanden van de pijn, wat echt door merg en been gaat. In Afrika wil men patiënten niets geven tegen de pijn, omdat men ervan uitgaat dat medicatie symptomen maskeert. Toen ik tegen Justin – Congolees expert vrijwilliger & verpleegkundig anesthesist – zei: “Bij ons dachten ze dat vroeger ook”, begon bij de dokters stilaan het idee te rijpen dat er wel pijnmedicatie en antibiotica kan ingezet worden. De laatste twee patiënten die ik zag, kregen dan ook pijnmedicatie toegediend.

Daarenboven wordt nu gewerkt met patiëntendossiers, die toegespitst zijn op de mogelijkheden die er binnen het ziekenhuis gelden. Hierop wordt ingevuld of en hoe de patiënt zijn/haar (pijn)medicatie heeft ontvangen; de ideale tool voor verpleegkundigen om elkaar op de hoogte te houden en fouten te voorkomen. Dit document kon slechts tot stand komen door nauwe samenwerking met de expert-vrijwilligers en lokale medewerkers.”

Links vooraan naar links achteraan: Justin Kimbien (verpleegkundig anesthesist),Mboso, Kristel Vermoesen en Ortwin Bode (verpleegkundigen)

Structurele uitdagingen blijven

Kristel: “Wij stelden vast dat er al veel werk is verzet in Popokabaka. Zo verloopt alles in het OK vlot, is het gebruik van patiëntendossiers ingeburgerd,… Toch blijft er veel werk aan de winkel. Denk maar aan het labo dat niet adequaat is uitgerust om de bloedonderzoeken te doen die nodig zijn om een juiste diagnose te kunnen stellen. Ook blijft het verloop van dokters een issue. Verder komen er meer patiënten naar een ziekenhuis waar een zending plaatsvindt, dan dat ze onder normale omstandigheden doen. Momenteel duurt het ook lang eer patiënten worden doorverwezen vanuit gezondheidscentra, waardoor het vaak te laat is om hen nog te kunnen helpen.

Al deze uitdagingen zullen we in de toekomst, met zijn allen, trachten te tackelen zodat nog meer patiënten de beste zorg kunnen ontvangen.”

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Twiteho Amagara: Evaluatie van het programma rond weerbaarheid

Sinds juni 2019 is het Memisa Consortium (Enabel, Louvain Coopération, Artsen Zonder Vakantie en Memisa Belgium) bezig met dit project. In november 2022 komt Twiteho Amagara, na drie-en-een-half jaar, tot een einde. Het consortium ondersteunde de provincies Muyinga, Karusi en Bubanza. In de provincie Ngozi in Burundi werd ook gewerkt op vlak van mentale gezondheid.

In het kader van dit project zorgt Artsen Zonder Vakantie ervoor dat er kwaliteitszorg verleend wordt door de districtsziekenhuizen en neuropsychiatrische centra (CNPK).

Dit doen we door:
-medisch-technische, organisatorische en uitrustings- en revalidatiecapaciteiten te versterken:
-het preventieve onderhoud van medische apparatuur te versterken.

De inspanningen hebben zeer bevredigende resultaten opgeleverd:

  1. Een betere kwaliteit van de gezondheidsdiensten en een grotere tevredenheid van de bevolking over de ontvangen zorg
  2. Vlottere toegang tot kwalitatieve seksuele en reproductieve gezondheidsprogramma’s, met name voor jongeren, adolescenten en vrouwen
  3. Een vergroting van de capaciteit van het gezondheidssysteem om een kwalitatief antwoord te bieden op humanitaire noodsituaties aangaande de volksgezondheid

Lees hier het volledige verslag. Klik hier.

Voor de Europese Unie is de gezondheid van mensen een prioriteit, een recht en een mondiaal goed, zowel binnen als buiten Europa

aldus Wolfram Vetter, hoofdambassadeur van de EU-delegatie in 2019.

“Daarom heeft de EU in deze sector geïnvesteerd en zij zal dat blijven doen via partnerschappen. Via Twiteho Amagara, een programma dat in nauwe samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid en de WHO is ontwikkeld, geeft de Europese Unie concreet gestalte aan haar vastberadenheid om de weerbaarheid van de Burundese bevolking en het gezondheidssysteem in een belangrijke ontwikkelingssector te versterken.

Een project in samenwerking met Enabel, Louvain Coopération, Memisa en Artsen Zonder Vakantie.
Met steun van de Europese Unie.

Categorieën
Actualiteit

Samen met 11.11.11, strijden wij voor klimaatrechtvaardigheid

Artsen Zonder Vakantie is actief lid van 11.11.11, een koepelorganisatie die ons financieel ondersteunt en de krachten van tientallen organisaties, tienduizenden vrijwilligers en partners wereldwijd bundelt.
Samen staan we nog sterker in de strijd voor een eerlijkere wereld. Dit jaar strijden wij samen voor klimaatrechtvaardigheid.

De klimaatcrisis treft immers niet iedereen gelijk. Wel integendeel. De grootste gevolgen raken vooral de mensen en landen die er het minst verantwoordelijk voor zijn, en die weinig middelen hebben om er iets aan te doen.

Ook op vlak van gezondheid is de impact van de klimaatverandering groot. Denk onder andere aan het dreigende gebrek aan waterbevoorrading en de voedselproductie die in vele landen in het gedrang komt. Hierdoor stijgt het aantal gevallen van uitdroging en ondervoeding. Volgens de WHO zou de klimaatverandering vanaf 2030 elk jaar 250.000 supplementaire sterfgevallen kunnen veroorzaken als gevolg van ondervoeding, malaria, diarree en hittegolven. Dringend tijd voor actie dus.

Daarom willen wij jullie aanmoedigen om deel te nemen aan een 11.11.11-actie in jouw buurt. Klik op deze link om te ontdekken welke activiteiten georganiseerd worden in jouw omgeving.

Ook kan je op ons kantoor te Mechelen de kleinschalige expo van 11.11.11, ‘Young faces’, tijdelijk komen bezichtigen. Deze expo brengt activisme in beeld via tien portretten van jonge klimaatactivisten in België en Zambia, en toont aan dat er een activist schuilt in elk van ons. Op dinsdag 8 november 2022, ben je tussen 11:00 uur en 20:00 uur meer dan welkom om een gratis bezoekje te brengen aan deze expo. Het zou ons veel plezier doen, moest je na deze bezichtiging één of meerdere zakjes truffels van 10 EUR meenemen/kopen; een bedrag dat rechtstreeks naar 11.11.11 gaat ter ondersteuning van de strijd voor klimaatrechtvaardigheid.

 

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Hoe meer effect halen uit één zending : onderhoud van biomedisch materiaal in Burkina Faso

Artsen Zonder Vakantie organiseerde eind september een zending rond het onderhoud van biomedisch materiaal dat zowel het ziekenhuis van Dô als dat van Houndé ten goede kwam.
Expert-vrijwilligers Richard Zongo en Rigobert Zoungrana – biomedische ingenieurs uit Burkina Faso – gaven een tiendaagse opleiding aan verpleegkundigen, vroedvrouwen en technisch personeel. Doel van de zending? De capaciteit van OK- en kraampersoneel opbouwen over het onderhoud van apparatuur.

Expert-vrijwilligers die zich inzetten in een moeilijke context

Rigobert Zoungrana is een biomedisch ingenieur, werkzaam in één van de grootste referentieziekenhuizen van Burkina Faso in de hoofdstad Ouagadougou. Naast het feit dat hij zich sinds november 2021 inzet voor Artsen Zonder Vakantie, is hij sinds oktober 2019 hoofd van de eenheid Werken en Onderhoud van het Universitair Ziekenhuis Yalgado OUEDRAOGO. Al van 2008 werkt hij in de sector van het biomedisch onderhoud.

Richard Zongo heeft reeds 13 jaar beroepservaring op biomedisch onderhoudsvlak. Sinds 2019 werkt hij bij het Ministerie van Volksgezondheid en Openbare Hygiëne van Burkina Faso op de dienst ‘Directie Infrastructuur, Materieel en Onderhoud (DIEM)’. Net zoals Rigobert, is hij expert-vrijwilliger sinds 2021.

Beide expert-vrijwilligers halen veel voldoening uit hun bijdrage aan de toegankelijkheid en de verbetering van de technische voorzieningen in de gezondheidscentra van de partners. Zij zijn ervan overtuigd dat hun steun noodzakelijk is om tot kwaliteitsvolle gezondheidszorg te komen. Biomedische apparatuur is immers van vitaal belang voor de preventie, diagnose, behandeling, opvolging van ziekten en de revalidatie van patiënten. Voor het onderhoud van dit materiaal willen ze zich inzetten, ondanks de zeer moeilijke context. Sinds enkele jaren geldt er immers een hoog veiligheidsrisico in bijna heel Burkina Faso door terroristische aanslagen, wat geleid heeft tot miljoenen interne vluchtelingen. Enkel de hoofdstad Ouagadougou en de tweede belangrijkste stad Bobo-Dioulasso zijn minder onveilig. Daarom ondersteunt Artsen Zonder Vakantie momenteel enkel het ziekenhuis van Dô (gelegen in Bobo-Dioulasso) en Houndé (gelegen op 100 km afstand van Bobo-Dioulasso). We rekenen op deze expert-vrijwilligers om zendingen te doen, maar nemen daarbij steeds de nodige voorzorgsmaatregelen en we volgen de veiligheidssituatie nauwlettend op.

Onderhoud van biomedisch materiaal in Burkina Faso

In Burkina Faso is – net zoals in de meeste Afrikaanse landen – het onderhoud van biomedische apparatuur een groot probleem vanwege de context en het gezondheidssysteem waarin het land opereert. De situatie is complex vanwege:
– de heterogeniteit en lage kwaliteit van de medische apparatuur
– het ontbreken van randvoorwaarden om apparatuur goed te onderhouden (slechte gebouwen,…)
– de beperkte toegang tot reserveonderdelen en verbruiksgoederen
– de beperkte opleiding van technici en gebruikers
– het lage budget voor onderhoud.

De aanwezige apparatuur wordt doorgaans slecht onderhouden en is vaak buiten gebruik gesteld of verouderd. Wanneer apparatuur niet meer 100% functioneert, wordt ze vaak opzij gezet en bij gebrek aan onderhoud niet gebruikt.

Richard: “In 2011 richtte de Burkinabese regering het Staatsbedrijf voor het beheer van biomedische apparatuur op, genaamd La Société d’Etat pour la Gestion de l’Equipement Biomédical (SOGEMAB). Dit bedrijf is echter nog niet in staat geweest het onderhoud en de aankoop van openbare medische uitrusting naar behoren uit te voeren.”

Richard:
Het aantal biomedische technici en ingenieurs blijft ontoereikend in verhouding tot de behoeften van de ziekenhuizen. Het gevolg is dat enkel de regionale ziekenhuiscentra en de universitaire ziekenhuiscentra over een operationele onderhoudseenheid beschikken.

Meerwaarde van het opleiden van personeel van twee ziekenhuizen

Richard: “In juni 2022 vond reeds een zending rond biomedisch onderhoud plaats naar het ziekenhuis van Houndé. Heel wat apparatuur werd toen weer in werking gesteld. Kunst is natuurlijk om deze herstelde apparatuur draaiende te houden. Daarom leek het Artsen Zonder Vakantie opportuun om, in een tweede fase, specifieke opleidingen rond het onderhouden van biomedische apparatuur in te richten die het personeel kan volgen.

In 2020 vond er een zending rond biomedisch onderhoud plaats naar het ziekenhuis van Dô. Ook dit goed uitgeruste ziekenhuis zou dus gebaat zijn bij een (opfrissende) opleiding omtrent biomedisch onderhoud. Daarom werd beslist om eind september, in het ziekenhuis van Dô – voor zowel het personeel van het ziekenhuis van Dô als dat van Houndé – een gezamelijke opleiding te organiseren rond biomedisch onderhoud.

Zeven personeelsleden van het ziekenhuis te Dô (een OK-verpleegkundige, een vroedvrouw, radioloog en 3 verpleegkundigen, allen werkzaam op een andere dienst) en drie personeelsleden van het ziekenhuis van Houndé (werkzaam op het OK, de materniteit en het postoperatiekwartier) leerden veel bij op tien dagen tijd. Het voordeel van deze aanpak is vierledig. Op deze manier:
–   kunnen de deelnemers ervaringen uitwisselen waardoor ze van elkaar kunnen leren
–   ontstaat er synergetische werking
–   worden financiële middelen geoptimaliseerd
–   ontstaan duurzame effecten.

Doel van de zending

Rigobert:

Het doel dat wij voor ogen hadden was om alle deelnemers aan te leren hoe ze preventief en curatief onderhoud kunnen uitvoeren aan biomedische apparatuur.

Rigobert: “Op curatief vlak kan je denken aan: het onderhoud van zuurstofconcentratoren, onderzoekslampen, aspirators en sterilisatoren. Op preventief vlak aan: multiparametrische monitoren, elektronische bloeddrukmeters, operatielampen, reanimatietafels voor pasgeborenen,… Verder instrueerden we hoe adequaat te controleren of het elektrische circuit van een noodgebouw goed werkt. We legden speciale nadruk op het onderhoud van het materiaal dat gebruikt wordt op de materniteit, in de operatiekamer en op de afdeling mondheelkunde.”

Kennis wordt verder verspreid

Richard: “Wij hebben reeds vernomen dat deelnemers hun opgedane kennis onmiddellijk delen op de werkvloer. Dat doet ons veel plezier. Om continuïteit van de gezondheidszorg te kunnen waarborgen is het noodzakelijk dat alle collega’s van eenzelfde team in staat zijn om doorgedreven onderhoud van apparatuur uit te voeren. Teamleden wisselen elkaar immers af (vroege, late, nacht). Momenteel zullen vooral de vaardigheden in preventief onderhoud aangescherpt worden, aangezien de behoefte aan curatief onderhoud – dankzij onze opleiding en de eerdere zending naar Houndé – zich nog niet heeft voorgedaan.”

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Expert-vrijwilligers werken mee aan digitalisering van vormingsmodules

Jenga Maarifa 2 is een train the trainer-programma waarin ziekenhuistechnici opgeleid worden, die op hun beurt hun collega’s zullen opleiden.
Dit netwerk van ziekenhuistechnici in DR Congo is een belangrijke schakel in de gezondheidszorg. Zonder goed functionerende apparatuur is kwaliteitszorg immers onmogelijk.

Doel en opzet van het project Jenga Maarifa 2

Het Jenga Maarifa 2-project versterkt de vaardigheden in vijf ziekenhuizen:
– het provinciaal ziekenhuis van Goma
– het algemeen ziekenhuis van Rutshuru in Noord-Kivu
– het Panzi-ziekenhuis
– het Dr. Rau-ziekenhuis in Ciriri
– het Nyantende-ziekenhuis in Zuid-Kivu

Het project is een samenwerking van Artsen Zonder Vakantie met de Franse NGO HUMATEM en de Belgische NGO ULB-Coopération met als doel:
– Bewustmaking van ziekenhuizen over het belang van goed beheer en onderhoud van medische apparatuur
– Versterken van de capaciteiten van zorgpersoneel
– Versterken van de capaciteiten van technisch personeel
– Gerichte levering van medische apparatuur, accessoires en reserveonderdelen

Cathy: “De financiële steun van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft ons de kans gegeven om de acties die wij reeds opstartten in 2016 met het project Jenga Maarifa 2, verder te zetten en uit te breiden. Sinds 2016 werken wij, samen met Artsen Zonder Vakantie, aan capaciteitsopbouw rond het beheer van medische uitrusting in Zuid-Kivu. Nu kunnen we deze acties ook uitbreiden naar Noord-Kivu in samenwerking met ULB-Cooperation.”

Cathy Blanc-Gonnet, Directeur-Coördinator van HUMATEM:

Verschillende plaatselijke belanghebbenden zijn zeer opgetogen over dit project, waardoor een antwoord kon geboden worden op vragen die op hen afkwamen tijdens de Covid-19-crisis. Naast de epidemiebestrijding, maakt dit project het mogelijk om de capaciteiten van de nood- en reanimatiediensten van de partnerziekenhuizen te verbeteren.

 

Tutorials op Youtube

Binnenkort zal de opleiding van trainers niet enkel in real life plaatsvinden. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan heel wat tutorials, die eind november 2022 zullen verschijnen op een Youtube-pagina. Het Jenga Maarifa 2-project slaat hiermee ook de digitale weg in zodat vaardigheden op steeds meer manieren verder versterkt kunnen worden.
Deze tutorials ondersteunen de opleiding. De onderhouds- en preventieprotocollen van medische apparaten komen erin aan bod. Zo wordt stap voor stap uitgelegd hoe een slijmafzuiger, zuurstofconcentrator, spuitpomp, automatische bloeddrukmeter en pulsoximeter onderhouden dient te worden.

Dr Alain Bokoko, onze expert-vrijwilliger anesthesist, heeft mee protocollen opgesteld die werden aangepast aan de uitrusting en de realiteit van het terrein. Hij woonde de opnames van de tutorials in Bukavu bij om ervoor te zorgen dat de procedures correct werden gevolgd. Technici van de referentieziekenhuizen zijn de steracteurs van de video’s.

Alain: “Tutorials bieden een mooie kans om kennis te bestendigen.
Zoals de inspirerende schrijver Jackson Brown Jr. zei: “Iedereen die je ontmoet weet iets wat jij niet weet; leer van hen”.”

Dr Alain Bokoko, expert-vrijwilliger & anesthesist:

De mogelijkheid om door te geven, te delen en te ontvangen, zijn de redenen waarom ik maar al te graag betrokken was/ben bij dit Jenga Maarifa 2 project.

Via de Youtubepagina die binnenkort online komt, zullen opleiders en medische biotechnici op elk moment van de dag nuttige info kunnen raadplegen op hun smartphone.
Zo wordt de duurzaamheid van de Jenga Maarifa 2-opleidingen bestendigd.

_____________

Dit project kwam tot stand met de financiële steun van:
– Franse ontwikkelingssamenwerking
– Europese Unie
– Belgische ontwikkelingssamenwerking
– Regionale Raad Auvergne-Rhône-Alpes
– Departementale Raad van de Haute Savoie

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Optimalisatie van patiëntenvervoer in Burundi: een zending als hefboom voor impact op nationaal niveau

Hoe kan je een gigantische meerwaarde creëren voor de patiënt, zelfs wanneer je geen voet in een referentieziekenhuis hebt binnengezet? Kenneth Arkesteyn – directeur innovatie bij Het Vlaamse Kruis, een onafhankelijke hulpverleningsorganisatie die vooral in Vlaanderen actief is – vertelt er ons alles over. Van 4 tot 12 september ging hij op zending naar Burundi om daar met een expertengroep (artsen vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, directeurs van een ziekenhuizen en lokale vrijwilligers-experten van Artsen Zonder Vakantie) strategisch na te denken over de optimalisatie van patiëntenvervoer.

De expertengroep met Kenneth in het midden

De juiste persoon op de juiste plaats

Kenneth beschikt over een paramedische achtergrond als gespecialiseerd verpleegkundige operatiezaal. Later bekwaamde hij zich in marketing en bedrijfsbeheer. Zo heeft hij heel wat jaren gewerkt in een medische bedrijfsomgeving, waarna hij de overstap maakt naar de non-profitsector. Tevens is hij medeoprichter en voorzitter van Belgambu, de Belgische beroepsvereniging voor ambulancediensten.

Zijn professionele carrière zorgt voor de ideale bagage om een 6-daagse workshop te leiden met als doelstelling: richtlijnen formuleren opdat men tot structurele oplossingen kan komen om de kwaliteit van het verwijzingssysteem te verbeteren. Het Burundese ministerie van Volksgezondheid wil dit bereiken dankzij het – door de EU gefinancierde – project Twiteho Amagara. Dit is een consortium van Artsen Zonder Vakantie, ENABEL, Memisa en Louvain Cooperation.

QALY’s realiseren in het verwijzingssysteem

Ik heb 6 dagen intensief vergaderd met lokale experten in een hotel. Alles wat ik gedaan heb tijdens mijn zending, heb ik gedaan met het principe van QALY’s in mijn achterhoofd. Mijn strategie was namelijk zoveel mogelijk QALY’s realiseren voor de bevolking van Burundi. Dat kon ik doen zonder een voet in een ziekenhuis te zetten.

De afkorting QALY staat voor quality-adjusted life year. Dit gaat over kwaliteitsvolle levensjaren; dit kan zowel een effect hebben op de levensverwachting als op de kwaliteit van het leven. QALY’s worden gebruikt om te bepalen of de middelen van de overheid voor gezondheidszorg correct worden ingezet.

Kenneth: “We zijn uitgegaan van het verwijzingssysteem in Burundi. In het Frans wordt er gesproken over référence & contraréférence, wat volgens mij beter weergeeft waar het over gaat. Référence wil zeggen dat je naar een hoger gelegen niveau van competentie gaat, contraréférence het omgekeerde. Mensen zijn dermate hersteld dat een ander, lager, niveau van zorg volstaat waardoor men de andere structuren ontlast.
De grootste QALY’s zijn te realiseren in het référence-gedeelte van patiëntenvervoer. Eenvoudig gesteld: als je ervoor zorgt dat er minder mensen sterven, kan je veel QALY’s realiseren.”

De structuur van gezondheidszorg in Burundi start op wijkniveau met een gezondheidscentrum, dan volgt het districtsziekenhuis, daarna het regionaal ziekenhuis en tot slot het nationaal ziekenhuis. Het land telt een 40-tal districten en elk district beschikt over twee ziekenwagens. Één staat aan het ziekenhuis zelf en één aan het bureau van het district. Deze ambulances worden momenteel niet optimaal ingezet.

 

Voorbeeld van een richtlijn met hoge impact voor de patiënt en die veel inspanningen vergt om te realiseren (veel QALY’s):
De patiënt heeft er soms baat bij om naar een ziekenhuis gebracht te worden dat maar 5 kilometer verderop ligt en men binnen een 10-tal minuten kan bereiken. Maar als dat gelegen is in een ander district, is dat administratief moeilijk, ook omdat de financiering van de districtsziekenhuizen dit niet voorzien. Dit betekent voor de patiënt dan soms een rit van 3 uur naar een ziekenhuis van het eigen district. En tijd kan net een bepalende factor zijn in het vervoeren van een patiënt die het minder goed stelt. Het spreekt voor zich dat het aanpassen van het financiële systeem van de gezondheidszorg in Burundi geen evidentie is.

Voorbeeld van een richtlijn met hoge impact voor de patiënt en die een gemiddelde inspanning vergt (redelijk wat QALY’s):
Het vraagt niet zoveel inspanning om te zorgen voor kwaliteit wanneer je vertrekt met de patiënt. Je moet ervoor zorgen dat de patiënt gestabiliseerd is en dat het duidelijk is welke info nodig is om het vervoer van de patiënt kwalitatief te kunnen uitvoeren.

Wat ook niet zo veel inspanning vergt, maar veel vruchten kan afwerpen is zorgen voor een imagoverandering van het patiëntenvervoer in de ziekenhuizen en een uitbreiding van de taken gekoppeld aan een gedegen opleiding van zij die de ziekenwagen besturen.

Wij (vrijwilligers-experten) zijn hier om hefbomen te creëren om ervoor te zorgen dat onze inspanningen grotere effecten genereren. Ik had ook één patiënt kunnen vervoeren en zeggen: “Zo moet het”. Nee, ik wil ervoor zorgen dat alle patiënten die vervoerd worden, de juiste zorg krijgen. Daarvoor zijn de juiste structuren nodig.

België als inspiratiebron

Kenneth: “Om tot een goede richtlijn te komen die de kwaliteit van patiëntenvervoer verbetert in Burundi, is er Belgische regelgeving geconsulteerd. Zo bestaat er regelgeving – met bijhorende lijst – rond wat in een ziekenwagen aanwezig moet zijn. Deze lijst hebben we als inspiratiebron, als checklist gebruikt; de experten hebben zaken toegevoegd en weggehaald, rekening houdende met de lokale context.

Zo werd een medische antishockbroek toegevoegd aan de Burundese lijst. De meerderheid van de doorverwijzingen handelen over zwangere vrouwen met een complicatie. Een ernstige bloeding vergt in Burundi immers een andere aanpak dan in België waar er kortere reistijden gelden naar ziekenhuizen en urgentie-artsen snel ter plaatse zijn om het over te nemen (MUG-team).

In Burundi moet een verpleegkundige een veel langere periode kunnen overbruggen zonder ondersteuning van een arts. Dit impliceert dat er een specifieke module dient opgemaakt te worden voor verpleegkundigen die meerijden met een ziekenwagen. Ook dit gegeven hebben we opgenomen in onze richtlijnen.”

Een medische antishock broek is een pantalonachtig instrument met pneumatische kamers, aansluitend aan de benen en de buik dat, bij inwendige bloedingen en bij door te gering bloedvolume ontstane shock-toestand, bloedingen tijdelijk kan verminderen.

Rebranding van het beroep

Kenneth: “Ik heb vastgesteld dat de meerwaarde van patiëntenvervoer in Burundi wordt onderschat. Mensen zien het (mee)rijden met een ambulance momenteel als een straf, maar het zou net een beloning moeten zijn om aan patiëntenvervoer te mogen doen. We hebben gebrainstormd over mogelijke manieren om deze nodige mentaliteitswijziging te bewerkstelligen. We gaan ervan uit dat er een opwaardering zal komen van het beroep door het in de toekomst verplicht te maken om extra modules te volgen. De verpleegkundige-ambulancier dient een extra opleiding te volgen om een patiënt in een ziekenwagen kwaliteitsvol te begeleiden en de chauffeur om met een ambulance te mogen rijden. Idealiter gaat dit gepaard met een loonsverhoging (een hele uitdaging).”

Toekomst

Aan het document met concrete voorstellen rond richtlijnen en aanbevelingen voor patiëntenvervoer in Burundi wordt momenteel naarstig verder gewerkt. Er is een Sharepoint opgezet waarop Kenneth Arkesteyn en Dokter Yves Maniragaba – Medisch Coördinator bij Artsen Zonder Vakantie – hun inzichten delen. Eind november zal dit document landen en verstuurd worden naar het Ministerie voor Volksgezondheid van Burundi. Doel is dit alles landelijk uit te rollen. Wij houden jullie op de hoogte van het verdere verloop!

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Een zending stopt niet bij terugkeer naar huis

Luc Bouwen werkt sinds 2015 samen met Artsen Zonder Vakantie als expert-vrijwilliger. De succesformule van zijn zendingen? Samenwerken op lange termijn waardoor duurzame oplossingen tot stand komen. Daarenboven neemt hij zijn taak als ambassadeur ter harte door vele anderen warm te maken voor onze werking. Zo liep Luc dit jaar nog de Marathon des Sables uit waarmee hij 6200 EUR voor Artsen Zonder Vakantie inzamelde.

Een enorm engagement sinds 2015

Orthopedisch chirurg Luc Bouwen heeft er reeds vier zendingen orthopedie-traumatologie in DR Congo opzitten. Voordat de coronapandemie uitbrak, ging hij tweemaal naar het referentieziekenhuis van Mosango en twee keer naar Dr Rau de Ciriri in Bukavu. Binnen een paar weken vertrekt Luc Bouwen opnieuw naar Dr Rau de Ciriri om er een week les te geven over orthopedie. Dit ziekenhuis is in de loop der jaren geëvolueerd naar een waar opleidingsziekenhuis voor zowel artsen in opleiding van de Katholieke Universiteit van BUKAVU (UCB), als voor collega’s van andere gezondheidsinstellingen in de regio.

Net omdat Dr Rau de Ciriri een opleidingscentrum/ziekenhuis is, gaat dokter Bouwen opleiding geven aan andere opleiders. Hij gaat op zending om de capaciteit van het team van trainers/coaches (medewerkers van het referentieziekenhuis Dr. Rau de Ciriri) te versterken. Meer bepaald is de zending erop gericht om:
• Capaciteiten van het team van trainers/coaches van het referentieziekenhuis Dr. Rau de Ciriri op het gebied van formatief toezicht te versterken
• De medisch coördinator te versterken bij de opvolging en uitvoering van de formatieve supervisie/begeleiding (analyse van de verslagen, besluitvorming op basis van de verkregen resultaten).

Luc’s vlucht staat gepland op 12 november. Hij kijkt er enorm naar uit om heel wat artsen terug te zien na hen lange tijd ‘enkel’ te spreken via Whatsapp.

Contact onderhouden tussen zendingen door

Het risico van zendingen te doen en geen contact meer te houden is dat alles terug op het niveau valt van weleer. Dat moeten we proberen te vermijden. Lokale partners dienen bepaalde (be)handelingen die we hen aanleren eigen te maken, en dat vergt tijd. Beschikbaar blijven voor vragen is dus essentieel.

Luc: “Met alle digitale ontwikkelingen is het niet moeilijk meer om contact te onderhouden met de mensen waarmee je hebt samengewerkt en een toegankelijk, laagdrempelig forum te bieden waarop vragen gesteld kunnen worden. Als dokter zijn we het ook gewoon om via Whatsapp snel even specifiek advies te vragen en te geven aan collega’s die in een ander vakgebied gespecialiseerd zijn wanneer de situatie erom vraagt.

In navolging van mijn zendingen, is er steeds meteen een Whatsapp groep aangemaakt. Zo zit ik in een groep met Franse orthopeden en Dirk Willemen – een mede-expert-vrijwilliger die een paar jaar geleden samen met mij naar Bukavu (Dr. Rau de Ciriri) op zending ging. In dit groepje worden cases echt besproken, en vanuit ieders input wordt een bepaalde behandeling gedestilleerd. In Mosango was ik de enige orthopedist vanuit Artsen Zonder Vakantie, dus dat groepje bestaat ‘enkel’ uit de Congolese artsen en ik.
Ik ben blij dat dit kan; de problemen zijn immers niet allemaal opgelost als je vertrekt.”

Het doet mij deugd om én te kunnen volgen hoe de patiënten evolueren, te weten hoe het de mensen die je behandeld hebt verder vergaat, én te weten hoe bepaalde cases verder gemanaged worden door het medisch personeel. Tot slot is het zo dat, hoe beter je elkaar leert kennen op menselijk vlak, hoe meer je elkaar gaat appreciëren.

Een ambassadeur die grenzen verlegt over de grenzen heen

Luc Bouwen krijgt geregeld vragen om eens te komen spreken over zijn zendingen, waar hij met alle plezier op ingaat. Dit doet hij zowel voor lokale verengingen, als in het ziekenhuis waar hij werkzaam is – het A.S.Z. Ziekenhuis te Aalst. Zo stelde hij zijn eerste zending voor op de jaarlijkse orthopedische dag die het A.S.Z. organiseert.

Wanneer dokter Bouwen vertelt over de zendingen die hij reeds gedaan heeft voor Artsen Zonder Vakantie, haalt hij o.a. de complicaties aan die hij zag ten gevolge van de behandelingen die de traditionele genezers instelden (spalken verkeerd aanbrengen,…). Ook het feit dat patiënten vaak te lang wachten om naar het ziekenhuis te gaan omdat het hen vaak ontbreekt aan vertrouwen in de moderne geneeskunde, kaart hij aan. Zulk vertrouwen opbouwen kost tijd, en Artsen Zonder Vakantie bouwt, net als Luc, volop aan die brug.

Zelfs in Marokko is geweten dat dokter Bouwen ambassadeur is voor Artsen Zonder Vakantie. Luc heeft dit jaar immers deelgenomen aan de Marathon des Sables met de patiënten in Afrika als inspiratiebron.

De patiënten die ik gezien heb in DR Congo, hebben mij de kracht gegeven om te blijven doorgaan tijdens het uitlopen van de Marathon des Sables. Met belangrijke motorische aandoeningen leggen zij soms afstanden af van wel 100 kilometer tot aan het ziekenhuis. Zij moeten heel hun leven, onder moeilijke omstandigheden, blijven doorgaan. Daar putte ik enorme moed uit toen ik die éné keer in mijn leven eens in een moeilijke situatie zat.

Wens voor de toekomst

Luc: “Een paar artsen die Dirk Willemen en ik een paar jaar geleden hebben ontmoet tijdens onze zending, volgen momenteel een opleiding in het buitenland. Daardoor kunnen ze de opleiding die ik ga geven in november niet volgen. Ze hebben mij én andere personeelsleden van het ziekenhuis in Ciriri reeds laten weten dat ze dat heel jammer vinden, wat voor mij bewijst dat ze nog enorme banden hebben met het ziekenhuis. Ik hoop dat deze mensen na verloop van tijd terug naar hun heimat komen, dat ze hun expertise inzetten voor het ziekenhuis om ‘hun mensen’ te kunnen helpen. Deze keuze maken is minder evident dan het op het eerste zicht lijkt, omdat artsen meer kunnen verdienen in de stad (bv Kinshasa) dan in dorpen. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat dat goedkomt.”

#TogetherWeCare4HealthCare

Categorieën
Actualiteit

Onze vrijwilligers zijn échte zorghelden

Meer dan 500 medische, paramedische en technische experten uit België en Afrika vormen het netwerk van Artsen Zonder Vakantie. Deze zorgprofessionals zetten zich vrijwillig en met passie in voor toegankelijke en kwaliteitsvolle gezondheidszorg. Want gezondheid is een recht voor iedereen. Vooral dankzij uitwisseling onder collega’s en continue professionele vorming kan zorgpersoneel zich ontplooien.

  • Zo kunnen ziekenhuizen groeien.
  • Zo kunnen zorgprofessionals zich verder ontplooien.
  • Zo krijgen patiënten de beste zorg.

Daarom zijn onze vrijwilligers échte helden.

Hieronder vind je enkele getuigenissen terug. Klik op het paspoort en ontdek het hele verhaal van deze zorgheld.

Categorieën
Actualiteit

Ik kom oorspronkelijk uit DR Congo en geef graag terug aan het ‘Zuiden’ wat het mij gegeven heeft: mijn roeping.

Specialist in anesthesie

Dr. Alain Bokoko is afkomstig uit DR Congo en heeft een deel van zijn medische studies gevolgd aan de universiteit van Kinshasa. Hij rondde zijn studies hier in België af aan de universiteit van Luik. Daarna werkte hij vier jaar in Zuid-Afrika. Hij behaalde er een diploma in anesthesie aan het ‘College of Medicine of South Africa’.

Bij terugkeer naar België in 2001 behaalde hij gespecialiseerde diploma’s in anesthesie & reanimatie en acute geneeskunde aan de Université Libre de Bruxelles. Evenals universitaire certificaten in o.a. het beheer van noodsituaties in de gezondheidszorg.

Dr. Alain Bokoko werkt al 15 jaar in het ‘Grand Hôpital de Charleroi’ op de afdeling Anesthesie en Algologie (bestuderen van pijn) en heeft enkele cursussen gegeven aan de ‘Haute Ecole de Louvain-Hainaut’ in Charleroi.

Eerste stappen bij Artsen Zonder Vakantie

“Mijn eerste contact met Artsen Zonder Vakantie was er al in 2008 toen ik een brief ontving van het secretariaat waarin ik het aanbood kreeg om deel te nemen aan humanitaire missies in Afrika. Helaas konden we de samenwerking o.a. door uiteenlopende agenda’s toen niet concretiseren. Het was uiteindelijk in februari 2015 dat ik dankzij een ontmoeting met een expert-vrijwilliger van Artsen Zonder Vakantie een goed zicht kreeg op de behoeften van Afrikaanse ziekenhuizen en de visie en werking van de organisatie. Na een introductie kon ik me bij Artsen Zonder Vakantie aansluiten en me samen met Afrikaanse collega’s inzetten voor een betere gezondheidszorg.”

Meer vreugde in geven dan in ontvangen

“Als zoon van een arts die ook werkte in regio’s waar de middelen beperkt waren, heb ik het principe geërfd dat je meer vreugde vindt in het geven dan in het ontvangen. Voordat ik vrijwilliger werd voor Artsen Zonder Vakantie had ik reeds humanitaire zendingen gedaan met andere organisaties die hun acties en projecten in Afrika ondertussen helaas hebben opgeschort.

Het was vooral de visie om duurzame oplossingen te bieden voor de moeilijkheden van ziekenhuizen in Afrika die me inspireerde om me bij Artsen Zonder Vakantie aan te sluiten. Kwalitatieve en patiëntgerichte medische zorg verlenen heeft een reële impact op het leven van patiënten.

Een andere belangrijke reden is het idee van uitwisseling, niet alleen onderling met andere dynamische en gepassioneerde expert-vrijwilligers, maar ook met de lokale artsen met wie we regelmatig constructieve, wetenschappelijke uitwisselingen hebben. We doen dit in het belang van elke patiënt.”

Verbondenheid met het lokale team

“Ik herinner me vooral de zending die ik in april 2016 in Mosango, DR Congo, deed nog levendig. Het doel van deze zending was het versterken van de capaciteiten van lokale zorgprofessionals die in de operatiekamer orthopedische patiënten behandelen. Ik sprak met mijn lokale collega’s de plaatselijke talen – Lingala en Kikongo – en voelde me één met hen. Die verbondenheid had een zeer positief effect op de impact van de zending.”

“Mijn meest recente activiteit was een zending in april voor het Jenga Maarifa-project, een vormingstraject over biomedische apparatuur voor ziekenhuistechnici en zorgprofessionals. Ik was betrokken bij het schrijven van handleidingen voor een aantal medische apparaten én het maken van video’s over hoe deze apparaten te gebruiken. Deze video’s zullen gedeeld worden met de betrokken partnerziekenhuizen en met het hele Artsen Zonder Vakantie-netwerk.”

Betrokkenheid bij de werkgroep

“Helaas laat mijn werkschema het niet toe om meerdere zendingen per jaar te doen. Maar mijn engagement beperkt zich niet tot zendingen, ik ben ook betrokken bij de werkgroep van anesthesisten. Samen werken we anesthesieprotocollen uit die gedeeld worden met onze partnerziekenhuizen. Zo kunnen we de manier van werken harmoniseren.

Mijn ervaringen delen binnen de Adviesgroep maakte in 2017 en 2018 ook deel uit van mijn activiteiten binnen Artsen Zonder Vakantie.”

Een boost voor mijn engagement

“Kunnen deelnemen aan de verschillende wetenschappelijke workshops over Afrikaanse pathologieën die hier in België georganiseerd worden voor expert-vrijwilligers, evenals de jaarlijkse ontmoetingsdagen, zijn voor mij ideale gelegenheden om ervaringen te delen en te netwerken. En ze geven mijn engagement een boost.”

Als je stopt met leren, begin je te sterven

“Het plaatselijke personeel kijkt altijd uit naar de zendingen van Artsen Zonder Vakantie omdat het een opportuniteit is om bij te leren. De Afrikaanse collega’s met wie ik heb kunnen samenwerken zijn werkelijk uitzonderlijk: ik waardeer hun nederigheid en hun gretigheid om nieuwe kennis op te doen en technieken aan te leren, en ook hun trots om hun kennis en vaardigheden te delen. ‘Als je stopt met leren, begin je te sterven’, zei Albert Einstein.

Doordat ik in DR Congo de plaatselijke talen spreek, valt de taalbarrière weg. Daardoor is onze samenwerking nog intenser. Ik moedig collega-vrijwilligers aan om de medische woordenschat in de plaatselijke taal te leren. Het maakt zowel de professionele relatie met lokale collega’s als de relatie met patiënten een stuk hechter.

Bovendien betekent het einde van een zending niet het einde van de samenwerking; via sociale netwerken blijven we samen verder werken.”

Delen verrijkt me en draagt bij tot mijn geluk

“Nu ik al zes jaar expert-vrijwilliger ben en aan verschillende activiteiten heb kunnen deelnemen, sta ik helemaal achter de strategie van Artsen Zonder Vakantie, vooral qua capaciteitsopbouw in Afrikaanse ziekenhuizen. Zoals Nelson Mandela zei: ‘Een visie zonder actie is slechts een droom, maar een visie met actie kan de wereld veranderen’. Door mijn anesthesiecollega’s op het terrein een hart onder de riem te steken en mij vandaag volledig in te zetten, hoop ik bij te kunnen dragen aan een betere toekomst voor mijn generatie. Humanitaire geneeskunde is altijd een van mijn stokpaardjes geweest sinds ik voor geneeskunde koos. Ik kom oorspronkelijk uit DR Congo en geef graag terug aan het ‘Zuiden’ wat het mij gegeven heeft: mijn roeping. Artsen Zonder Vakantie is voor mij de perfecte opportuniteit, een bron van motivatie en een ontmoetingsplaats om te geven en te ontvangen: het delen van mijn ervaringen met anderen verrijkt mij enorm en draagt bij tot mijn geluk.”