Vandaag de laatste werkdag in het ziekenhuis. Met lood in mijn schoenen loop ik naar het ziekenhuis. Ik voel me ellendig. Ten eerste door het gedoe met Armana gisteren en dat op het einde van de rit maar vooral om het afscheid. Dit wordt waarschijnlijk het moeilijkste afscheid ooit. Afscheid van ‘mijn’ kinderen.
Voor de briefing vraag dokter Komba of er één van ons iets wil zeggen tijdens met betrekking tot het afscheid aan het einde van de briefing. Ja, één van ons zal iets zeggen.
Het enige dat hij zegt is dat het vandaag onze laatste dag is. Verder niets. Helemaal niets. Geen afscheidsrede, geen cadeautje, niks, helemaal niks. De Ieren hadden bij hun afscheid een hele ceremonie gekregen en de mannen een blouse en de vrouwen een jurk. En die waren maar één week geweest.
Het was toch een domper. Maar ja, het zij zo.
Christina doet het woord en bedankt iedereen voor de gastvrijheid en plezierige samenwerking. Ik wilde niets zeggen maar Komba bleef me na de woorden van Christina aankijken met zo’n blik van: kom op zeg jij ook iets. Iedereen keek me aan. Ik kom amper van mijn stoel omhoog en ga tegen de muur leunen om steun te vinden. Ik wil sterk blijven. Ook ik bedankt iedereen voor de prettige samenwerking, voor het warme onthaal en de plezierige tijd. Ik geef hen complimenten met het ziekenhuis voor het feit dat het een schoon ziekenhuis is, zij goede zorg verlenen en dat ze hoog staan aangeschreven. Ik zeg dat ik niet alleen hen iets heb geleerd maar dat ook ik heb geleerd van hun ervaringen. Ik geef aan dat ik dankbaar ben voor hun medewerking van iedereen met betrekking tot de veranderingen die ik heb mogen doorvoeren. Zonder hun medewerking was het niet gelukt. Ik ben hier heel blij mee. Wel geef ik aan dat er nog enkele verbeteringen zouden kunnen plaatsvinden maar dat mijn tijd hier te kort was om dit ook daadwerkelijk te doen.
Ik spreek uit dat ik van dit ziekenhuis ben gaan houden en dat ik zeker terugkom en bij die laatste woorden lopen mijn ogen vol. Ik kan het net droog houden maar dan ook net.

Met Christina loop ik even rond. We gaan op zoek naar sister Elisabeth maar die is er niet. Dan lopen we samen naar de fysio-afdeling. Ik zie dat Armana de oefenruimtes heeft genummerd. Ik had briefjes gemaakt met 1 en 2 zodat dit in te plannen was in de agenda. Ze doet haar best en laat zo zien dat ze deze verandering wil doorvoeren.
De klokken die ik had gekocht lagen ook nog steeds op de balie in de doos. Ik had me voorgenomen hier niets van te zeggen. Was benieuwd of ze ook deze verandering wilden doorvoeren. Ik heb het eerst met haar overlegd en ook de anderen wilde dit graag maar vervolgens gebeurde er niets. Maar nu gaf Armana aan dat ze één van de mannen van de werkplaats de opdracht had gegeven deze te komen ophangen. Iets wat in de loop van de ochtend ook is gebeurd.
Ik heb daarna mijn verontschuldigingen aangeboden voor mijn gedrag van gisteren. Ook zij bood haar excuses aan en we zijn in elkaars armen gevallen. Het was weer goed.
Daarna hebben we goed gesprek gehad. Ik heb haar nogmaals aangegeven waarom een agenda belangrijk was.
Ten eerste om ervoor te zorgen dat er niet zoveel mensen erg lang op ons zaten te wachten. Ten tweede omdat niet iedereen iedere dag hoeft te komen. Bijvoorbeeld onze non die we de eerste dagen hebben behandeld met een hersenbloeding. Daar gaat het nu heel goed mee en ze komt alleen al lopend naar de fysio. Zij heeft niet dagelijks behandeling nodig. 1 à 2x per week is meer dan genoeg. De kinderen met de brandwonden moeten vaak 2x per dag gedaan worden. En ook andere hebben het dagelijks nodig. Ze moet leren prioriteiten te stellen. Ze heeft maar twee handen en 9 uur per dag. En verder is ze de enige fysiotherapeut.
Verder wordt er tegen mensen gezegd dat ze vaak over 1 of 2 weken terug moeten komen. En vaak wordt dat tegen meerdere op 1 dag verteld. Ik zeg stel nou dat die mensen allemaal op de zelfde dag komen. Dan weet je toch niet meer waar voor af achteren is. En dan blijven mensen in het ziekenhuis liggen. Tevens kun je tegen de mensen die zijn gekomen niet zeggen dat ze maar een andere dag terug moeten komen. Daarvoor komen ze vaak van te ver weg. Ook dit begreep ze en toen ze later tegen iemand zei dat hij over 2 weken terug moest komen schreef ze dit op een kalender zodat ze in ieder geval wist dat hij die dag zou komen. Met hun een concrete tijd afspreken is niet altijd mogelijk omdat het openbaar vervoer hier toch iets minder structureel geregeld is als bij ons. En het woord iets is natuurlijk sarcastisch bedoeld. Er is gewoon geen peil op te trekken. Dus dat had ze goed opgepakt.

Ik laat haar vervolgens een powerpointpresentatie zien met betrekking tot rugscholing en geef haar kopieën hiervan zodat ze alles op haar gemak nog eens kan doorlezen. Het is een pientere non en begrijpt alles heel goed. Ze is blij met de les.

Rond 10.00 uur had ik afgesproken met Emeran, het hoofd van de verpleging, om de papegaaistokken te gaan ophangen. Eerst print ik nog enkele pagina’s uit voor de agenda en ik zet het Excel bestand bij hem op de pc. Als Armana nieuwe nodig heeft kan ze de uitdraaien bij Emeran maken. Ook Emeran laat ik de powerpointpresentatie zien en geef uitleg. Ik laat ook de presentatie achter op zijn pc. Armana gaat hier een keer een les over geven tijdens de briefing. Op woensdag is er altijd een presentatie van een afdeling.

Verder laat ik bij hem 3 van mijn uniformen achter. Nummer 4 heb ik nog aan en die laat ik morgen achter.

Dan gaan we op weg om de papegaaistokken op te hangen. De monteur in ons kielzog. Eindelijk worden ze gebruikt waar ze voor zijn bedoeld…..om te gebruiken en niet om ergens in een hoek van een opslagruimte te liggen. Ik ben zo blij als een kind en Emeran ook. Ook hij ziet hier de meerwaarde van in en we krijgen complimentjes van ma Lemmy. Wat is het leven toch mooi om op zo’n simpele manier mensen te kunnen helpen. Niet omdat ze zelf niet willen maar omdat ze het vaak niet zien. Ik ben gewoonweg gelukkig met dit simpele gebeuren. Ik kan het niet beschrijven maar dit is waar het om gaat. De simpele dingen in het leven en iedereen heeft er plezier van. En ik geniet het meeste van allemaal.
Het mooiste is als we op de kamer komen waar de te vroeg geboren baby’s liggen. Ik was hier nog nooit geweest. Wist niet eens dat het bestond. Er liggen veel baby’s. Drie tweelingen en 1 kindje alleen. Ook dit kind was van een tweeling maar helaas was er één gestorven.
Gisteren is er ook 1 gestorven direct na de bevalling. Ik geloof dat er gisteren wel drie dode baby’s waren. Christina heeft nog reanimatie toegepast op één van de baby’s maar het heeft niet mogen baten. Zo zie je weer hoe dicht het leven en de dood bij elkaar liggen. Bij ons wordt voor mijn gevoel vaak een ethische grens overschreden en kennen we vaak het principe van ‘survival of the fittest’ niet meer.
Ik had medelijden met de moeder van gisteren. Ze had al vijf kinderen…allemaal jongens en dit was een meisje en daarom voor haar zo speciaal maar helaas heeft haar geluk niet lang geduurd. Ze zat behoorlijk te huilen maar een troostende arm om haar heen heb ik van geen van de 4 verpleegsters in de ruimte gezien terwijl ik een hele poos met dokter Yona binnen ben geweest. Ik wilde graag nog een bevalling meemaken eer ik vertrok maar het is me niet gelukt. Ik heb vervolgens de verdrietige moeder troostend in mijn armen genomen. Wist niet of het gebruikelijk was maar mijn gevoel zei dat ik het gewoon moest doen. Ze kroop heel dicht tegen me aan.

Samen met Leonard en Gothard spendeer ik een deel van de dag aan het zien van oefeningen met behulp van een binnenband van een fiets. Een hele goedkope vorm van oefenmateriaal en iedereen kan wel aan een kapotte binnenband komen. Dit heb ik zelfs gewoon in mijn werk als fysiotherapeute in Duitsland gebruikt.

Gedurende de dag ben ik ook op zoek naar de oefenstok die we hadden. Hij lag weer opgeborgen in het opslaghok en blijkbaar lagen boven op een kast nog 2 anderen. Ik heb ze eraf laten halen en in de oefenruimtes laten leggen. Tevens heb ik hen oefeningen laten zien die je er mee kunt doen. Ook een goedkope manier van oefenen. Beter dan het grote dure fitnessapparaat wat in één van de ruimtes staat. Dat moet er ook nog ooit uit maar kan niet meteen alles eruit laten gooien. Dat is iets voor de volgende keer.

Maar zo heb ik van hun ook eenvoudige en goedkope oefenmaterialen leren kennen. Bijvoorbeeld bij ons gebruiken we een soort keedgum als je problemen hebt met een handfunctie. Op onze fysioafdeling was zo’n kneedgum aanwezig. Deze hebben we vaker gebruikt maar hij droogt hier snel uit. De kneedgum is nooit gebruikt van te voren omdat ze niet wisten wat ermee te doen. Nu wel, nu we een patiënt hadden na een gebroken pols en daardoor was deze stijf geworden. Ik gaf toen aan dat dit ook met een meelbal kon worden gedaan maar ook die droogde te snel uit volgens Armana en zij kam met het geniale idee om patiënten zelf een kneedgum te laten maken van de aarde die we buiten hebben. Water erbij en klaar is kees. Geweldig. Zo kost iets geen geld en iedereen kan er gebruik van maken.

Na de instructie met betrekking tot oefenmaterialen en oefeningen praat ik met hen alle 3. Ik wil weten wat ze van me vonden en gaf aan dat ze eerlijk moesten zijn. Ik wil graag terugkomen maar dan moeten we eerlijk met elkaar zijn anders gaat het de volgende keer misschien niet goed. Ik vraag hen naar hun ervaringen met betrekking tot mijn aanwezigheid. Leonard en Gothard praten honderduit. Een paar dingen kan ik verstaan maar niet alles. Ik zeg tegen Armana dat ze eerlijk alles moet vertalen. Geen geheimen aub. Ze zegt dat iedereen erg genoten heeft van mijn aanwezigheid en dat ze veel geleerd hebben. Armana geeft aan dat normaal de meeste een specialisme hebben maar dat ik allround was en van alles iets af wist en dat ze dat als prettig heeft ervaren en veel heeft kunnen leren. De anderen beamen dat. Ook ik geef aan dat ik veel van hun heb geleerd. Ik weet dat ze eerlijk zijn. Ik heb ook al vaker gehoord dat ze blij met me waren. Ook Emeran heeft dat aangegeven. Hij vertelt zelfs een keer dat zelfs sister Elisabeth me geweldig vond. Ik heb ook geen negatieve gevoelens gevoeld. Het verliep uitermate harmonieus en dan vergeet ik het akkefietje met Armana. We hebben elkaar weer bergrepen en elkaar vergeven. Meer is niet nodig. Het heeft ons contact intenser gemaakt.

Tussendoor komt ook nog de timmerman. De kinderlooprekjes zijn klaar. Ze zien er prachtig uit en zijn in hoogte verstelbaar. Wat ben ik blij met zijn werk. Ik sta te springen van geluk. Zo blij ben ik nog nooit geweest. Ze kosten 7000 Tanzaniaanse shilling per stuk. 10.000 shilling is € 6! Als Christina even langs komt laat ik haar vol trots de looprekjes zien. Zijn ze niet geweldig. En ook zij is dol enthousiast en geeft me lovende woorden voor mijn inzet.
Even later lopen we met 2 looprekjes naar de kinderen. Eén looprekje is namelijk voor Elisabeth. Het lichamelijke en geestelijk gehandicapt kind dat ik heb behandeld toen Gethy en Arjen er waren. Elisabeth en haar ouders komen pas over twee weken terug en dan ben ik er niet meer maar ik had de ouders beloofd dat ik het looprekje zou betalen omdat ze het zelf niet konden opbrengen. Zoveel dankbaarheid wat je dan krijgt is woord en gebaar is overweldigend.

De gehele dag zit vol en ik ren van hot naar haar. Ik heb amper tijd om na te denken over mijn afscheid. Zo voelt het ook nog niet. Maar gedurende de dag laat ik Armana vertellen dat het vandaag mijn laatste dag is. Ik zie heel veel treurige blikken. Nog nooit zoveel mensen gezien die het jammer vinden dat ik ging. Ook de ouders van de kinderen. Ze bedanken me allemaal voor mijn aandacht en hulp en zeggen dat ze me zullen missen. Ik denk dat vele ouders wel hebben gezien dat ik het beste met hun kinderen maar ik met hun voor had. Wat een ellende…ik wil helemaal geen afscheid nemen…ik wil niet weg.
Verder neem ik afscheid van de verpleegsters die me dierbaar zijn. We maken een gezellige groepsfoto. We hebben veel lol samen. Met deze meiden klikte het meteen. Ik zal ze missen.

Op de fysio neem ik ook afscheid van vaste patiënten. Hoop stiekem dat het allemaal goed met ze komt. Elisha Kojomba is mij laatste patientje, een jongen van 13 jaar. Hij heeft een gebroken elleboog gehad en zijn elleboog is behoorlijk stijf. Het is wel verbeterd maar niet naar mijn genoegdoening. Ik heb dit besproken met Armana. Ik hoop dat ze goed voor hem zorgt en dat het allemaal goed komt. Hij is zo vreselijk lief. Ik geef hem en zijn moeder een tas van collega Theo die heel lief heel veel stoffen tassen heeft meegegeven. Ze zijn heel blij met de tassen. Ik ben blij met het aandenken dat ik ze geef. Hoop dat ze ooit nog aan me denken.
Ondertussen gaat de mobiele telefoon van Armana. Het is ma Lemmy die me uitnodigt voor een afscheid op de doktersclub. Dokter Lemmy zal ons rond 19.00 uur ophalen. Ik had ook van haar afscheid willen nemen vanmiddag. Maar ze was al weg. De dienstwisseling had al plaatsgevonden. Dat vond ik erg spijtig maar nu kreeg ik een tweede kans. Het werd me toen toch echt teveel. Christina is er ondertussen ook en neemt me troostend in haar armen.

Het is al 16.00 uur geweest en dat is de tijd dat Leonard en Gothard zijn afgewerkt. Ik wil afscheid nemen en loop even tijdens een behandeling even naar buiten omdat ik niet op tijd klaar zou zijn. Ze geven aan dat ze willen wachten tot ik klaar ben.
Als ik klaar ben verrassen ze me met een afscheidscadeau. Ik krijg verse pinda’s voor de ‘safari’ (betekend ‘reis’ op z’n Swahillisch) en ik krijg een mooie doek van ze. Ik ben helemaal ontdaan. Zo lief, zo’n prachtig gebaar. Het wordt weer emotioneel. Tevens geeft Armana aan dat ik morgen ook nog popcorn krijg voor de reis. Ik neem ze allemaal in mijn armen en geef ze een welgemeende knuffel en voel me verschrikkelijk. Het afscheid komt nu wel erg dichtbij.

Als we ‘thuis’ zijn vliegen we onder de voor de verandering weer koude douche. Als we net klaar zijn komt Wilfried. Hij is de verpleegkundige anesthesist die mijn manneke Dickson zo lief een verdoving heeft gegeven toen de grote open wond op zijn onderbeentje werd schoongemaakt. Christina had heb een uniform voor zijn vrouw beloofd. Pas nu kom ik erachter dat het zijn zoon is die als fysiotherapeut komt werken in Peramiho. Ik heb al een paar keer met hem ge-sms’t. Hij schrijft goed Engels dus dat is al heel wat. Hij studeert in Kilimanjaro. Wilfried is blij verrast als hij hoort dat ik contact heb met zijn zoon. Helaas heeft hij pas vakantie als ik weer weg ben en gaan we elkaar niet zien. Jammer. Volgende keer beter.
Met Wilfried bespreek ik de zaak Dickson, ‘mijn’ manneke met het open onderbeentje. Hij heeft de wond verzorgd toen ik er bij was. Ik heb hem gevraagd de situatie in de gaten te houden en er voor te zorgen dat de wond iedere dag wordt schoongemaakt. Hij beloofd me dat hij dit voor mij zal doen. Ik voel me enigszins opgelucht. Als Wilfried dit zegt dan weet ik zeker dat hij dit zal doen.

Als Wilfried gaat komt Isack. Hij komt vertellen dat zijn vriend al bezig is om de materialen bij elkaar te zoeken voor het speeltoestel. Hij weet niet of het morgen klaar is maar hij laat me morgenvroeg nog horen. Ik weet ook niet of we morgen zo veel tijd hebben om daar nog naar te gaan kijken als het niet klaar is. Ik kijk hem aan en vraag of hij in god gelooft. Ja. Ik vraag hem vervolgens mij recht in de ogen te kijken. Ik vertel hem dat het waarschijnlijk niet gaat lukken morgen nog te gaan kijken naar de materialen voor het speeltoestel en ik geef hem 100.000 Shilling (zo’n € 60) Mijn gevoel zegt dat hij er goed mee zal omgaan. Er was helaas te weinig tijd om het speeltoestel klaar te krijgen maar hij laat zien dat hij er zoveel moeite voor doet dat het wel goed moet komen. Ook ik moet een keer vertrouwen hebben. Ik vraag hem mij nogmaals in mijn ogen te kijken en mij trouw te beloven met god als getuige dat hij goede dingen met het geld zal doen. Hij bevestigd mijn vraag en geen vezel in mijn lijf die hem niet vertrouwt. Hij zal het enig juiste met het geld doen. Daar ben ik van overtuigd.
Ik kan niet wachten om hem van de computer te vertellen. Eigenlijk zou ik dat pas morgen doen maar besluit het hem nu te vertellen. Ik laat hem zijn ogen sluiten en zet sluit alle programma’s op de pc af zodat hij het bureaublad te zien krijgt waar de foto van mij en Collin op staat en vertel hem dat vanaf morgen dit zijn laptop zal zijn. Hij is dolblij met de laptop en ik had ook niet anders verwacht.
Toen wij dinsdag bij het schooltje waren geweest vroeg hij mij of ik de foto’s kon opsturen. Nu laat ik hem zien dat ik alle foto’s in een mapje op zijn pc heb gezet. Geweldig vindt hij het.

Dan staat dokter Lemmy aan de deur. Tijd om te gaan.
Op de doktersclub is het vrij leeg. Er wordt niet een afscheidsfeestje gehouden waar we misschien stiekem op hadden gehoopt. Maar het wordt een schitterende avond. Ma Lemmy verzorgt ons goed. Er is bier, popcorn en worst. Ze praten de hele avond volop en zelfs op de laatste dag leren we nog meer over het ziekenhuis en zijn medewerkers. Blijkbaar wist Lemmy van het feit dat ik was uitgeflipt. Armana had hem het verhaal eerlijk verteld en hij had aangegeven dat hij mijn reactie snapte. Hij gaf aan dat Armana een non was en die hebben als roeping dat je iedereen moet helpen al la minuut maar dat dat helaas niet altijd gaat en dat je dus prioriteiten moet stellen. Hij had ondertussen ook weer gehoord dat alles goed was.
Verder bespreek ik Dickson met ook hem. Niet genoeg mensen kunnen er vanaf weten. Hoe meer hoe beter. Dan is er wel één die naar hem omkijkt. Lemmy geeft aan dat hij niet op de hoogte was van de ernstige situatie en zegt dat de wond zelf 2x per dag moet worden schoongemaakt. Hij persoonlijk gaat er voor zorgdragen dat dit gaat gebeuren. Morgen loopt hij zijn grote ronde (doet hij meestal namelijk op donderdag en dat wist ik) en hij zeker naar Dickson kijken. Dan belooft hij me plechtig. Ik zeg hem met de tranen in mijn ogen dat ik wil dat mijn kereltje blijft leven en dat hij zijn beentje behoudt. Dat moet kunnen, zelfs in Peramiho.

Als we uiteindelijk naar huis worden gebracht zijn we allebei teut. Als dokter Lemmy en ma Lemmy wegrijden komen we tot de ontdekking dat de poort gesloten is. Er zit niets anders op dat er overheen te klimmen. Ik klim over het gedeelte dat normaal open gaat, maar Christina klimt links erover heen. Echter als ze omlaag klimt hangt ze tussen de struiken. Haar rook zit in haar middel en ik kijk zo tegen haar onderbroek aan. We hebben de grootste lol als Christina tussen de struiken hangt. Een erg hilarisch afsluiting van een prachtige avond.